NieuwsTon Koopman

Ton Koopmans Amsterdam Baroque Orchestra gaat touren met motetten van de Italiaanse non Cozzolani

Ton Koopman gaat iets doen wat hij niet eerder heeft gedaan: een concert dirigeren dat vrijwel geheel in het teken staat van muziek van een vrouw. In het programma Concerto delle suore klinken motetten van Italiaanse nonnen uit de barokperiode, en dan vooral van Chiara Margarita Cozzolani (1602-1677) uit Milaan.

Ton Koopman in 2018 voor het Amsterdam Baroque Orchestra & Choir bij het openingsconcert van het Bologna Festival. Beeld Redferns

Donderdagavond begint Koopman in het Arnhemse Musis aan de tournee met het Nationaal Vrouwen Jeugdkoor en zijn eigen Amsterdam Baroque Orchestra. Dat orkest moest deze zomer na een reeks eerdere afwijzingen wéér een negatief subsidieadvies verwerken – de Raad voor Cultuur vond de signatuur van het ensemble te sterk afhankelijk van de artistiek leider en constateerde een ‘gebrek aan zelfreflectie in het toepassen van de Code Diversiteit en Inclusie’. Het orkest had een half miljoen euro aangevraagd, maar moet op zoek naar andere geldbronnen.

Eerst de muziek: wie was Cozzolani?

‘Veel over haar privéleven is er niet bekend, omdat ze als 18-jarig meisje al intrad. Maar als muzikale Benedictijner non in Milaan werd ze een bekende naam. Haar zangkunst en composities vielen op. Als bruid van God moest je ook wat teruggeven, dat heeft zij gedaan met haar muziek. Muzieklessen kreeg ze misschien wel van de organist van de Dom van Milaan. Het schijnt daar gewoonte geweest te zijn dat de Dom-organist het klooster in mocht om nonnen les te geven.’

Ze wordt ook wel ‘de vrouwelijke Monteverdi’ genoemd. Is haar muziek even goed?

‘Ja zeker, in de klankschoonheid hoor je duidelijk zijn invloeden. Ik sluit het programma af met muziek van Monteverdi. Geen vrouw, nee, ik vond het gewoon een mooie aanvulling op de muziek van Cozzolani – die vierentwintig vrouwenstemmen, de kleur van het orkestje. Prachtig.’

Wat maakt Cozzolani’s muziek zo bijzonder?

‘Wanneer je de bladmuziek ziet, ziet het er simpel uit. Maar wanneer je de muziek hoort, is die geweldig. De vraag waar en wat vrouwen zongen en speelden, maakt het interessant: aannemelijk is dat de plek het klooster was, maar dan hadden ze koren met alleen sopranen en alten; geen tenoren en bassen. De muziek van Cozzolani werd uitgegeven voor een gemengd koor. Waarschijnlijk hebben uitgevers gevraagd om een gemengde partituur, want dat verkocht natuurlijk veel beter. Haar klooster verdiende eraan. Ik heb zelf instrumenten toegevoegd voor een kleurrijker palet en wat meer diepte, die zit dan in de lage strijkers. Het is voor het Nationaal Vrouwen Jeugdkoor moeilijke muziek om te repeteren, door de inzetten die op onverwachte plekken zitten.’

Uw huis in Bussum stond altijd vol met historische muziekboeken. Eerder dit jaar verkocht u uw bibliotheek aan het Orpheus Instituut Koetshuis in Gent. Waarom?

‘Mijn vrouw en kinderen maakten zich zorgen over wat ermee moest gebeuren. Ik vond het belangrijk dat de collectie bij elkaar bleef: 40 duizend boeken, drukken en handschriften over componisten en de 17de en 18de-eeuwse uitvoeringspraktijk. Ik heb zelf nog het een en ander nodig, dus dat staat nog thuis. Maar zie maar eens een gek te vinden die dat allemaal overneemt. Gelukkig heeft Gent dat gedaan, met behulp van een mecenaat. Op deze manier is mijn bibliotheek voor zowel onderzoekers als voor publiek toegankelijk. Ik ga er vijf keer per jaar college geven over het verzamelen van boeken en het indexeren ervan.’

De Universiteit Leiden wilde de collectie wel hebben, maar er niet voor betalen. Hoeveel heeft uw bibliotheek uiteindelijk opgeleverd?

‘Dat vind ik geen publieke informatie. Er is door Gent 60 procent van de waarde betaald, mogelijk gemaakt door de Desiré Collen Stichting. Daar ben ik erg trots op.’

U heeft weer geen structurele subsidie voor uw Amsterdam Baroque Orchestra & Choir gekregen. In 2017 zei u in de Volkskrant dat u het orkest en koor zou opheffen als u weer buiten de boot zou vallen.

‘Nee, dat ga ik natuurlijk niet doen. Het is mijn kindje en ik voel me verantwoordelijk voor al die musici. Er zijn gelukkig potjes hier en daar, ook van het Fonds Podiumkunsten, dat ook aan dit programma bijdraagt. Bepaalde dingen betaal ik uit eigen zak. Ik ben nu met twee instanties in gesprek waarvan ik de krachten zou willen bundelen, een daarvan is in Noord-Duitsland. Als dat lukt, zouden we na twaalf jaar uit de problemen zijn.’

Gaat u uw koor en orkest dan in het buitenland vestigen?

‘We zijn nog in gesprek, dus daar wil ik nu nog niets over zeggen. Daarbij is het nog een lastige kwestie, want door de coronapandemie is er veel geld weggespoeld. Een Duitse stad met een opera en orkest die geld nodig hebben, gaat waarschijnlijk geen Nederlands ensemble sponsoren. Dus daar moet nog goed over worden gesproken.’

U wordt vrijdag 76. Hoe lang gaat u nog door met dirigeren en spelen?

‘Mijn vrouw vroeg het onlangs. Ik zei: laten we eerst eens naar de 85 gaan. En dan zien we wel. Ik zag de documentaire over Bernard Haitink, waarin hij nee zei tegen het orkest van de Bayerische Rundfunk. Vind ik toch moedig, dat moet hem moeite gekost hebben. Maar ik snap het ook wel. Je botten worden op een gegeven moment toch broos, hè.

‘Dus over negen jaar maak ik de balans op. Waarschijnlijk ga ik dan ook gewoon nog door, maar de tijd zal het leren. Ik weet niet hoe goed ik dan nog ben.’

De tournee van het Nationaal Vrouwen Jeugdkoor en het Amsterdam Baroque Orchestra met Concerto delle suore duurt van 1/10 tot en met 8/10. 

Barokberoemdheid

Ton Koopman (Zwolle, 1944) is klavecinist, organist, dirigent en een van de beroemdste specialisten in de barokmuziek wereldwijd. In 1979 richtte hij zijn Amsterdam Baroque Orchestra op, waarmee hij de muziek uit de 17de en 18de eeuw uit ging voeren op instrumentarium uit die tijd. Later voegde hij er een koor aan toe. Met zijn orkest nam hij onder meer alle Bach-cantates op. Sinds vorig jaar is Koopman ook voorzitter van het Bach-Archiv in Leipzig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden