BoekrecensieHeerschappij

Tom Holland ziet het christendom in álles ★★☆☆☆

Tom Holland schuift lukraak een paar historische figuren naar voren en mijmert wat over hun drijfveren. Wie niet in zijn christelijke plaatje past, was gewoon niet goed snik.

Beeld Athenaeum

In 722 kreeg de zendeling Bonifatius van de paus de opdracht om de heidenen ten noorden en oosten van de Rijn te bekeren tot het roomse geloof. Eenmaal aangekomen ‘schrok Bonifatius hevig van wat hij daar aantrof’, schrijft Tom Holland. Er was slavenhandel, afgoderij en er waren ‘bisschoppen die geslachtsgemeenschap hadden’. Maar Bonifatius zette door. Samen met de Frankische koning Karel Martel brak hij ‘de weerstand in het oosten’. Aan het eind van zijn leven, zo lezen we, trok hij naar de Friezen, ‘een missie die hem altijd aan het hart had gelegen’. Nederlanders weten hoe dat afliep. Hij stierf ‘in het riet en het modder van Frisia’, aldus Holland, door ‘zijn bereidheid om te sterven, liever dan dat hij zijn begeleiders toestond hun zwaarden te trekken’.

De vreedzame heilige versus de woeste Friezen. We weten inmiddels wel beter. De Friezen waren allang bekeerd. Bonifatius’ komst, met een legertje, was pure Frankische machtspolitiek. Dat heeft hem de kop gekost. En verder zal Bonifatius beslist niet hebben opgekeken van slaven of getrouwde geestelijken. Hollands beschrijving is zwaar verouderd: ze is rechtstreeks afkomstig uit schoolboekjes van een eeuw geleden.

Een lik van de christelijke verfkwast

Heerschappij, zo heet de nieuwste van Tom Holland. De Brit wilde een boek schrijven over de invloed van het christendom op de Europese beschaving tot op de dag van vandaag. Een boeiend onderwerp, dat in dit boek roemloos ten onder gaat. Holland opent met de strijd van gedreven, hoogstaande (misschien ook wat ruwe) christenen tegen duisternis en domheid. Eenmaal aanbeland bij de Renaissance en de Verlichting verandert de toon. Al die zogenaamde vernieuwers waren eigenlijk ook christenen, vindt de auteur. Want strijden voor een betere wereld, dat deden de christenen toch ook? Om de zoveel pagina’s laat hij Augustinus en Paulus opdraven om dat te bewijzen. Iedere denker die voorbijkomt, krijgt een lik van de christelijke verfkwast. Uiteraard kan het afschuwelijke cliché dat het marxisme een verkapte vorm van christelijk denken is hier niet ontbreken. Holland brengt het als ware het een geweldig inzicht. En wie niet in zijn christelijke plaatje past, was gewoon niet goed snik. Schreef Luther een moordzuchtig werk tegen de Joden? Dat was aan het eind van zijn leven, toen was hij gek. Hollands bespreking van de Verlichting blijft beperkt tot Spinoza, die eigenlijk een christen was, via Voltaire, die volgens de schrijver gestoord was, naar Robespierre, die ook gestoord was. Nietzsche krijgt later natuurlijk eenzelfde diagnose.

Holland heeft niets te melden over de ontwikkelingen binnen het christendom in deze eeuwen en niets over wetenschap of filosofie. Hij schuift lukraak een aantal historische persoonlijkheden naar voren en mijmert vervolgens wat over hun drijfveren. Vaak is hij daarbij niet te volgen en weet de lezer niet of Holland zélf maar wat mijmert, of dat hij ons wil doen geloven dat zijn hoofdpersoon zo warrig dacht. Zijn focus is benauwend Angelsaksisch. En dan zijn er nog de vreemde overgangen (hij suggereert bijvoorbeeld dat Darwin de geestelijk vader is van de seksuologie), de vele slordigheden en feitelijke onjuistheden. En ondertussen wil Holland koste wat het kost overeind houden dat alles en iedereen in de geschiedenis eigenlijk christelijk was. Dan krijg je bizarre opmerkingen als deze, over IS: ‘De rechtvaardiging die ze gebruikten voor hun woestheid was afkomstig uit een bastaardversie van een fundamentalistische traditie die, in essentie, protestants was. Islamitische Staat mag dan islamitisch zijn, maar stamt ook af van doopsgezind Münster.’

Holland houdt van grote thema’s. En hij is een meeslepend verteller. Maar de lezer wordt hier vooral op onbarmhartige wijze door de geschiedenis gesleurd. Kijk hier! En daar! En dit! Christendom, overal! Heerschappij is, kortom, een boek voor conservatieve christenen die hun simpele wereldbeeld graag bevestigd zien. Of een boek om je heerlijk aan te ergeren.

Tom Holland: Heerschappij. Uit het Engels vertaald door Ed van Eeden en Edwin Krijgsman. Athenaeum; 640 pagina’s; € 29,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden