Tom Hanks, de schrijver blijft dicht bij Tom Hanks, de acteur

Jarenlang was acteur Tom Hanks de gedroomde Amerikaan: goeiig maar dapper. Als schrijver laat hij zich van een kritischer kant zien.

Tom Hanks in de film Bridge of Spies. Beeld AP

De hoofdpersoon in 'Drie uitputtende weken' is een goedzak. Zo'n knul die het ook allemaal maar overkomt. 'Slim. Zorgzaam. Relaxed op de rand van loom', zo wordt hij omschreven door zijn nieuwe liefde. Deze Anna, superfit en superaantrekkelijk, was altijd gewoon een schoolvriendin van de niet bijster opvallende hoofdpersoon-zonder-naam. Maar als zij op een dag - uit het niks - besluit dat het tijd is voor méér, moet de gemoedelijke ik-figuur zich voegen naar haar moordende dagritme: de vroeg-ochtendlijke hardloopsessies, de gezonde ontbijtjes, de duikcursus na de drukke baan, shoppen na de duikcursus. En ingeroosterde seks, ook onderdeel van het ambitieuze schema.

'Anna's vriendje zijn was alsof ik een zware marinierstraining volgde in het Amerikaanse leger en tegelijkertijd in het tornadoseizoen een fulltimebaan had bij een Amazon-distributiecentrum in Oklahoma', verzucht de ik-persoon. Je bent geneigd hem te onderschatten, maar uiteindelijk rolt hij toch als de morele held uit de bus. Als 'Drie uitputtende weken' een film was in plaats van een hoofdstuk in een verhalenbundel, dan was de hoofdrol onvermijdelijk naar (de jonge) Tom Hanks gegaan.

Tom Hanks, de schrijver blijft dicht bij Tom Hanks, de acteur. Ja, inderdaad: de tweevoudig Oscar-winnaar (Philadelphia, Forrest Gump) die meerdere malen is uitgeroepen tot Amerika's meest geliefde, sympathieke en betrouwbare acteur, heeft aan zijn meer dan zeventig film- en tv-rollen nu ook een verhalenbundel toegevoegd. Uncommon Type heet zijn literaire debuut, verwijzend naar de ouderwetse typemachines die Tom Hanks (61) fanatiek verzamelt. In al zijn 17 korte verhalen figureert er een, van de Hammond Type-o-Matic tot de Olivetti-Underwood. Een eerste verhaal verscheen in 2014 al in het tijdschrift The New Yorker. De drie jaar daarop schreef Hanks de rest van de bundel vol.

Wie Hanks' filmcarrière een beetje volgde, herkent soms de onderwerpen van de schrijver. In een wrange weergave van een telefoongesprek dat twee oud-strijders jaarlijks voeren herdenkt Hanks de offers die Amerikaanse soldaten brachten om Europa te bevrijden (Hé! Saving Private Ryan!); in het verslag van een bizarre doe-het-zelfpoging om naar de maan te vliegen toont hij zich een gedetailleerd kenner van de ruimtevaartgeschiedenis (Hallo, Apollo 13!). En door de ogen van een fictieve filmacteur geeft hij een geestige parodie op de publiciteitstoernees die hij zelf jarenlang heeft doorstaan. Meest gestelde vraag tijdens de 6 minuten durende diepte-interviews: 'Is dat echt uw eigen kont, in die orkaanscène?'

Non-fictie
Tom Hanks
Een stel verhalen
Vertaald uit het Engels door Lidwien Biekmann.
Atlas Contact; 424 pagina's; euro 21,99.
Verschijnt 3 oktober (en twee weken later in de VS)

Rechtschapenheid

Boven alles is Uncommon Type een bundel over Amerika, over de mensen en de plekken, over de zeden en gewoonten. Ook daarin wijkt de debuterende schrijver niet ver af van de Hollywood-celebrity. Want als er één acteur is die de laatste decennia het beeld van Amerika heeft bepaald - of in elk geval, het ideaalbeeld ervan heeft vormgegeven - dan is het Tom Hanks. Als acteur ís hij Amerika: het Amerika zoals het zichzelf graag ziet.

Dat is het land van rechtschapenheid en heldendom, van mensen die ondanks alles doorzetten. Van advocaten die eerlijkheid plaatsen boven het veroordelen van de vijand (in de Koude Oorlog-thriller Bridge of Spies); van piloten die hun passagiers voor een ramp behoeden (vliegtuigdrama Sully). Het is het Amerika, dat worstelt maar toch uitblinkt, in de oorlog (Saving Private Ryan) of in de ruimtevaart (Apollo 13). En het is het Amerika waar iedereen kan triomferen, hoe eenvoudig ook (Forrest Gump). Als de Verenigde Staten een tv-commercial voor zichzelf nodig zouden hebben, kunnen ze met een compilatie van Tom Hanks-rollen volstaan.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Beeld Silvia Celiberti

In Uncommon Type vertoont het ideaalbeeld echter scheurtjes. De schrijver Hanks laat ook de onvolkomenheden van Amerika zien. Vaak terloops, soms wat nadrukkelijker. Hij verhaalt over een oorlogsveteraan op drift, voor altijd rusteloos. Hij richt zijn blik op Amerika als migrantenland, en op de moeizame manier waarop een vluchteling in New York voet aan de grond probeert te krijgen. In het verhaal over fit-girl Anna valt niet alleen een zalige parodie te lezen op de Hysterische New Yorkse Vrouw Die Alles Nu moet, maar ook een (milde) kritiek op de doorgeschoten Amerikaanse nadruk op zelfontplooiing en maakbaarheid.

Op die momenten lijkt de schrijver Hanks meer op de komiek Hanks. Die manifesteerde zich vooral het afgelopen jaar, in het satirische tv-programma Saturday Night Live. Tot de meest briljante sketches die SNL over het tijdperk-Trump maakte behoren zonder twijfel die die vertolkt worden door Hanks. Neem de sketch waarin Hanks als de racistische Trump-aanhanger Doug deelneemt aan het spelprogramma Black Jeopardy, en op hilarische wijze blootlegt dat zwarte en witte Amerikanen best veel gemeenschappelijk hebben - tot de quizvraag 'Lives That Matter' aan bod komt. Of neem de aflevering waarin Hanks, door het tijdschrift Esquire uitgeroepen tot 'America's Dad', besluit een vaderlijk gesprek aan te knopen met de natie: 'You got a lot of guns, kiddo. You need all those guns?'

Geheimhouding

Vergelijkbare maatschappijkritiek vind je ook in Hanks' laatste film The Circle (2017), naar de gelijknamige roman van Dave Eggers, waarin de sektarische trekjes van Silicon Valley aan de kaak worden gesteld.

Ook Hanks' vijfde film met regisseur Steven Spielberg - over de publicatie van de Pentagon Papers door The Washington Post in de jaren zeventig - past in dat kader. De film, waarin ook veteraan Meryl Streep speelt, komt pas begin volgend jaar uit, maar wordt nu al beschouwd als een parabel voor de hedendaagse politiek van geheimhouding, leugens en lekken en de rechten en verantwoordelijkheden van een vrije pers.

Is er een nieuwe Tom Hanks opgestaan, en is zijn verhalenbundel een logische schakel in die ontwikkeling?

Misschien kun je beter zeggen dat Amerika is veranderd. Het Amerika uit de tijd dat Hanks een steracteur werd - het land dat andere landen ongestraft dacht binnen te kunnen vallen, de economische grootmacht met zijn morele superioriteit, het land dat zich zo buitengewoon achtte dat het daar een hele doctrine op baseerde (exceptionalisme) - dat Amerika bestaat nu echt niet meer.

Hanks voelt zich natuurlijk bij lang niet alle aspecten van dat Amerika thuis - hij is steeds openlijker Democraat, een voorvechter van milieu en klimaat, en een vriend van Obama. Toch domineert in zijn verhalenbundel de terugzucht, een sterke hang naar het verleden. Naar de tijd toen typemachines nog onverwoestbaar waren en bioscopen nog films vertoonden ('voordat HBO, Netflix en 107 andere entertainment-outlets ervoor zorgden dat ze op de fles gingen').

Hanks ridiculiseert de debilisering van sociale media en treurt om de komst van ketens ('de onvermijdelijke Starbucks') die elke eigenheid van een plek kapot maken. 'Wij geven om het verleden' heet zelfs een van Hanks verhalen, waarin een miljardair zich steeds opnieuw (voor zes miljoen dollar per keer) laat terugsturen naar dezelfde dag in 1939. 'Naar de Wereldtentoonstelling die zo rijk was aan beloften van hoe de wereld had kúnnen zijn.'


Back to the old days, toen het leven nog simpel en vol mogelijkheden was. Het is even reactionair als ontroerend. Alsof je Forrest Gump hoort spreken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden