TV-RECENSIEHaroon Ali

Tokidoki laat zien hoe onnatuurlijk social distancing eigenlijk is

Nederlanders zitten ‘pas’ twee maanden thuis, maar de muren komen op ons af. We missen contact en vertier. ‘Wij hebben een soort vreemde obsessie dat alles gezellig moet zijn’, zei Paulien Cornelisse zondag in een nieuwe reeks van de VPRO-reisserie Tokidoki. Daarin ontmoet ze Japanners die het juist fijn vinden om ‘moederziel alleen’ te zijn. Het is alsof Cornelisse in een andere dimensie stapt, waar corona altijd heeft bestaan. Wij moeten moeite doen om elkaar niet de hand te schudden, maar Japanners gaan elkaar bewust uit de weg en vermijden fysiek contact, uit respect. 

Cornelisse toont ons de uitwassen in een samenleving waar eenderde van de bevolking alleen woont en een kwart van de volwassenen onder de 40 nog maagd is. Japan heeft een van de laagste geboortecijfers ter wereld. Daarom organiseert de overheid speeddates voor hopeloze gevallen, wat fascinerende beelden oplevert. Er is geen oogcontact, geen echt gesprek, alleen zacht gefluister en veel schaamte. Cornelisse spreekt een aardig woordje Japans, maar niet genoeg om volledig te doorgronden hoe dat sociale ongemak is ontstaan.

De extreemste versie van isolatie is hikikomori, een zelfverkozen kluizenaarsbestaan. Zo’n achthonderdduizend Japanners moeten niks hebben van de buitenwereld. Cornelisse gaat op bezoek bij een jongen op het platteland, die slechts eens in de twee maanden buiten komt. Er zijn periodes dat hij zo weinig praat dat zijn ‘keel opdroogt’. Hij kijkt naar filmpjes op YouTube om niet te vergeten hoe stemmen klinken. Een mogelijke verklaring voor deze radicale onthechting is dat hij vroeger werd gepest, maar dan nog: hoe heeft het zo ver kunnen komen?

Paulien Cornelisse presenteert de VPRO-reisserie Tokidoki.Beeld Shiho Fukada

Cornelisse wil Japan niet afschilderen als een rariteitenkabinet. ‘Japanners doen soms raar, maar soms ontstellend gewoon’, zegt ze in de intro. Toch is het is lastig om raakvlakken te voelen met deze contactgestoorde singles, die de hoop hebben opgegeven ooit nog een partner te vinden. Ook Cornelisse snapt niet hoe iemand zonder liefde kan, horen we in de voice-over. ‘Al die mensen die een relatie te veel moeite vinden, zijn die echt gelukkig, of niet óngelukkig?’ Maar die dieperliggende vraag wordt door de taal- en cultuurbarrière niet beantwoord.

De serie werd vóór de coronacrisis opgenomen, maar het onderwerp van de eerste aflevering is treffend, omdat het Nederlanders een spiegel voorhoudt. Is Japan ons voorland en zal fysiek contact met vreemden uitsterven? Zullen we ons steeds meer terugtrekken, nu we gewend zijn om thuis te zitten? Nee, zo snel zal onze cultuur niet veranderen. 

Hetzelfde geldt voor de Japanners. Hun opmerkelijke gewoonten zijn in de loop der eeuwen zo gegroeid. In Tokidoki benadrukt Cornelisse die grote contrasten met droogkomisch commentaar, zoals alleen zij dat kan. Ook speelt ze na hoe Japanners in een stilstaande auto uitrusten of in hun eentje lunchen op de wc. Ze stelt daarmee de Nederlandse kijker gerust dat onze levenswijze een stuk gezonder is. Of in ieder geval gezelliger.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden