Review

Toen was geweld heel gewoon: zoektocht naar de drijfveren van hooligans

Persoonlijke zoektocht naar de drijfveren van voetbalhooligans. De auteur schetst een gedetailleerd beeld van een nog altijd actueel verschijnsel.

Beeld de Volkskrant

Onze voetbalclubs spelen in Europese toernooien weinig klaar, op een recente opleving van Ajax na. Het Nederlands elftal strompelt van dieptepunt naar dieptepunt. Niemand weet hoe het verder moet.

De duisternis van de jaren tachtig is opnieuw ingetreden, maar zo beroerd als destijds staat het Nederlandse voetbal er niet voor. Het zijn deze keer alleen de resultaten die voor neerslachtigheid zorgen. In de vorige eeuw ging de sportieve crisis - Oranje plaatste zich in de jaren tachtig driemaal op rij niet voor een Europees kampioenschap of wereldkampioenschap - gepaard met akelige randverschijnselen, zoals bouwvallige stadions zonder enig comfort en iets wat 'voetbalgeweld' werd genoemd.

Voetbalgeweld is een containerbegrip voor alle ongeregeldheden die in en rondom stadions plaatsvonden. Het omvat kort en klein geslagen cafés, gesloopte treinstellen, vuurwerkbommen, gevechten tussen supporters van rivaliserende clubs en gewelddadige confrontaties met de politie.

Non-fictie
Friso Schotanus
Toen was geweld heel gewoon - De dodelijke romantiek van voetbalhooliganisme
***
Atlas Contact; 240 pagina's; euro 19,99.

Hooligans, barstensvol drank en drugs, hadden vrij spel. In het seizoen 1987-1988 trokken de wedstrijden in de eredivisie iets meer dan twee miljoen toeschouwers, een miljoen minder dan eind jaren zeventig. Ouders die met de kinderen een voetbalwedstrijd wilden bezoeken, keken wel uit. Zelfs het toeschouwersgemiddelde van Feyenoord was eind jaren tachtig maar tienduizend.

In Toen was geweld heel gewoon probeert Friso Schotanus vragen te beantwoorden die de kern van voetbalgeweld moeten blootleggen. Zoals: 'Waarom is het voetbal als sport en het voetbalstadion bij uitstek de locatie waar mannen met elkaar op de vuist gaan?' En: 'Wanneer is dat begonnen?'

Dat zijn goede vragen, ook al zijn ze vaker gesteld. Beantwoord zijn ze ook. De stapel boeken over voetbalgeweld en supportersgedrag is torenhoog. Praktijkjongens, wetenschappers (psychologen, sociologen) en journalisten storten zich al decennialang op het verschijnsel. De zoekterm 'hooligans' levert op Bol.com 231 resultaten op.

Vooral in Engeland geven hooligans graag een inkijkje in hun wereld. In Nederland schetste Yoeri Kievits in 2013 een portret van de harde kern van Feyenoord. In de jaren negentig volgde journalist Paul van Gageldonk hooligans van dezelfde club.

Een van de twee motto's in zijn boek ontleent Schotanus aan een van de oervaders van het genre, Bill Buford, de Amerikaanse schrijver van de klassieker Tussen het tuig uit 1990. Het motto: 'Geweld is een van de meest intens beleefde ervaringen, en voor degenen die zich eraan over kunnen geven is het een van de meest intense genietingen.'

Waar fascinatie voor geweld eindigt en bewondering (en soms zelfs verheerlijking) begint, is in de hooliganliteratuur niet altijd even duidelijk. Met de ondertitel van Toen was geweld heel gewoon geeft Schotanus een voorzetje: 'De dodelijke romantiek van voetbalhooliganisme.' Zo heeft het wel wat, dat voetbalgeweld.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Beeld Olivier Heiligers

De persoonlijke zoektocht van Schotanus naar de drijfveren van hooligans strekt zich internationaal uit (Engeland, Kroatië) en gaat van start in Zwolle, de stad waar hij opgroeide. Dankzij de plaatselijke club, PEC Zwolle, kwam hij in contact met gewelddadige supporters.

Een van hen zoekt hij op, 'Patrick', een man met een jarenlang stadionverbod. Schotanus schrijft dat hij blij is dat hij niet in zijn schoenen staat. 'Tegelijkertijd moet ik toegeven dat ik de meeste van zijn hooligan-avonturen prachtig vind, of op zijn minst spannend.'

Ter geruststelling: Schotanus is geen hooligan, en nooit geweest ook. Hij schrijft alleen maar over het verschijnsel dat decennialang het stadionbezoek voor honderdduizenden mensen heeft verpest en het voetbal een imago bezorgde dat de sport niet verdiende.

Een neiging tot breedsprakigheid kan hij soms niet bedwingen. Tijdens een bezoek aan een Engelse socioloog ziet hij in het halletje 'twee ietwat verweerde autozitjes' staan en de temperatuur in het werkkamertje is 'fris, om niet te zeggen koud'.

Die neiging tot volledigheid heeft ook zijn goede kanten. Schotanus probeert zelf de oorsprong van het voetbalgeweld te ontdekken - in plaats van te vertrouwen op de literatuur - en schetst een gedetailleerd beeld van de incidenten in Nederland, grofweg van de rellen in de Kuip in 1974 tijdens Feyenoord -Tottenham Hotspur tot de moord op Ajax-supporter Carlo Picornie in 1997 in Beverwijk.

Voetbalgeweld bestaat nog steeds, zoals de rellen in mei in Rotterdam na Excelsior - Feyenoord bewezen, met zo'n honderd arrestaties. Oude tijden herleefden.

'Het rauwe randje mag dan van de stadionbeleving afgekrabd zijn, het is beter', concludeert Schotanus. In de verantwoording citeert hij schrijver Marcel van Roosmalen ('Het zijn klootzakken en het waren klootzakken') en bedankt hij de voormalige hooligans die hun verhalen met hem hebben gedeeld.

Het zijn overigens geen klootzakken, schrijft Schotanus. Daar wordt verschillend over gedacht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden