Toekomst-tv

De digitale decoder biedt onverwachte kansen voor tv-makers. Extra informatie tijdens het NOS Journaal of een camera-invalshoek naar keuze: het kan dankzij Enhanced Television....

DE hele wereld kan eind juni weer genieten van Wimbledon. Maar kijkers van BBC 2 krijgen méér. Zij ontvangen dit jaar geheimzinnige, extra signalen vanaf het centrecourt. Die maken het mogelijk via de afstandsbediening het beeld te verkleinen tot een kwart van het scherm en naar de rechterbovenhoek te schuiven. Dat schept ruimte voor statistieken over aces, dubbelfouten en tiebreaks. Of voor beelden van omliggende banen.

Het wordt het eerste grootschalige experiment met Enhanced Television: het verrijken van programma's met extra informatie, uitleg, grappen of alternatieve beelden. Ook in Nederland piekeren programmamakers en hoofdredacteuren over de nieuwe mogelijkheden van de digitale decoder. Want die heb je nodig. In Engeland zijn inmiddels bijna 3,7 miljoen apparaten verkocht, in Nederland is de verkoop net begonnen.

De mogelijkheden van verrijkte televisie werden vorige week gedemonstreerd in Las Vegas op de jaarbeurs voor televisietechniek. Daar werd ook duidelijk wat kijkers kunnen verwachten van de veelbesproken samensmelting van tv en pc. Beide, zo blijkt uit proeven, behoren tot verschillende werelden. De behoefte aan televisiekijken op het computerscherm is al niet groot, en nog minder mensen willen internetten op hun tv-toestel.

Om te ontdekken welke kant het opgaat, waagden zich vorige week ook programmamakers in Las Vegas, traditioneel een beurs voor technici en nerds. Hoofdredacteur Gerard Dielessen van NOVA en adjunct-hoofdredacteur Hans Laroes van het NOS Journaal betastten er de nieuwste digitale camera's en montage-laptops, maar ze waren ook gekomen om na te denken over de toekomst van hun programma's.

'De tv-wereld verandert dramatisch', concludeert Dielessen. 'Zonder technische kennis kunnen we daar als programmamakers niet op inspelen. Toch ben ik nauwelijks omroepmensen tegengekomen die zich met de inhoudelijke kant bezighouden. Zeker niet uit Nederland.' Dielessen prijst de Britse en Duitse publieke omroepen, die veel meer experimenteren. Zo stouwde de BBC een kelderruimte onder zijn hoofdkantoor vol met computers, ultramoderne tv's, digitale decoders en slimme videorecorders. In dit vertrek, 'B60', experimenteert een strategisch clubje met toekomstige vormen van televisie en internet. 'We hebben vooral het verschil tussen actief en passief mediagebruik geleerd', zegt Ian Baker, hoofd strategie & techniek van de BBC. 'De Amerikanen noemen het lay back versus lean forward - en dat zijn gescheiden werelden. De eerste hoort bij televisie, de tweede bij de computer.'

Het heeft, zegt Baker, geen zin om televisie uit te breiden tot een soort internet. Kijkers willen op de bank liggen en afwachten wat een zender hun voorschotelt. 'We kunnen programma's gaan verrijken, maar niet te veel.' Een voorbeeld van hoe het niet moet, is volgens hem de interactieve dienst van de Britse abonneezender BskyB. Daar kunnen voetballiefhebbers tijdens een rechtstreekse uitzending herhalingen afspelen in een kleiner venster, een eigen camera-invalshoek kiezen - met een van de zes camera's die ieder een speler volgen - en natuurlijk statistieken, foto's en grafieken opvragen bij een zogeheten quarterscreen. Baker: 'Ik kijk weleens bij de buren. En als hun zoontje de afstandsbediening te pakken krijgt, word je helemaal gek.'

De BBC begint rustiger met Wimbledon. Ook ziet de omroep mogelijkheden voor andere sporten, educatieve kinderprogramma's en voor BBC News. Bij het laatste programma brainstormt een werkgroep over eventuele landkaarten, foto's en historische overzichten, zodra de nieuwslezer bijvoorbeeld het woord Taliban laat vallen. Met een druk op de text-knop maakt de nieuwslezer plaats voor extra informatie.

'We zijn ook bezig met geschiedenisprogramma's, waarbij de kijker tijdens de uitzending kan aangeven waar hij meer over wil weten. Napoleon-fan? Grijp de afstandsbediening zodra de keizer in beeld komt, en de decoder bewaart dat deel van de meegezonden tekst en illustraties voor later. Volgens Baker is enhanced television een mooie manier om tv met meer mogelijkheden op te tuigen, zonder het karakter van het medium te veel geweld aan te doen.

Directeur Ton van Mil van NOB-interactive is het daarmee eens. 'Het is een tussenweg. Een perfecte manier om actiever tv te kijken, zonder dat je ruzie met je partner krijgt, naast je op de bank.'

Volgens Van Mil lijkt verrijkte televisie interactief, maar is het in werkelijkheid niet meer dan een combinatie van digitale teletekst en tv. 'Alle informatie wordt in één klap meegestuurd en desgevraagd door de setop-box zichtbaar gemaakt.'

Op een congres over de integratie van tv & internet, afgelopen week in Amsterdam, voorspelde Van Mil dat televisie zich zal ontwikkelen tot verrijkte televisie, terwijl internet gewoon op de pc blijft. Hij baseerde zich daarbij mede op de zogeheten Snelnet-proef, waarbij duizend Amsterdammers twee jaar lang Nederland 1, 2 en 3 konden kijken via breedbandig internet. 'Niemand bleek een programma uit te zitten. Ze pakten de schuiver onder in beeld en vlogen naar voren totdat ze iets interessants zagen.'

Sindsdien adviseert Van Mil televisiemakers hun programma's niet zomaar op internet te zetten. Ook de mislukking van Web-TV in de Verenigde Staten ziet hij als bewijs dat tv en internet gescheiden blijven. Met Web-TV probeert Microsoft al twee jaar digibeten via hun tv-toestel het web op te krijgen. Pas sinds het concept meer op een gewoon tv-programma lijkt, trekt de belangstelling aan. Van Mil: 'Ze bieden eigenlijk niet meer dan enhanced television via een nutteloze u-bocht op internet.'

In Nederland bieden kabelexploitanten desondanks internet op tv aan. Bij de omroepen zijn inmiddels veel strategische werkgroepen actief, maar verrijkte televisie is nog geen onderwerp. 'We concentreren ons eerst op de website', zegt adjunct Laroes van het NOS Journaal. 'Op termijn is het logisch dat we extra informatie gaan meesturen, maar voorlopig zijn er nog nauwelijks decoders.'

Zijn collega's van NOVA, SBS en RTL Nieuws sluiten zich daarbij aan. Dielissen van NOVA: 'Het is ook kostbaar. Tijdens Amerikaanse sportwedstrijden is de regiewagen al uitgebreid met een extra interactive editor, die voortdurend statistieken en graphics aan het signaal moet toevoegen. Dat is een heel nieuw beroep!'

De eerste experimenten lijken eind dit jaar van de KRO Jeugdafdeling te komen. 'Het is een mooie manier om kinderen te betrekken bij onze programma's', vindt hoofdredacteur Jan-Willem Bult. Het spelletje ZigZag op zaterdagmiddag leent zich volgens hem goed voor extra uitleg of overzichts kaartjes. Ook het prijswinnende kennisprogramma Groot Licht heeft meer te vertellen dan de uitzending aan ruimte biedt. Bult: 'Ik zie het overigens ook als een manier om programmamakers meer te betrekken bij nieuwe media.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden