Kunstwerk van de weekOevers

Tobias Lengkeek maakte een intrigerend kunstwerk in Schiedam en hoopt vurig dat het stukgaat

Oevers (2021). Beeld Natascha Libbert
Oevers (2021).Beeld Natascha Libbert

Wekelijks bespreken we een kunstwerk dat nú om aandacht vraagt. Deze week: Oevers van Tobias Lengkeek.

Op de kade in Schiedam-Zuid staat een opvallend bouwwerkje, een bakstenen ovaal met een plat blauw dak. Twee bakstenen pilaren verdelen de open voorkant in drieën. Het is een wachthuisje uit de jaren dertig, een gemeentelijk monument. Arbeiders zochten er beschutting terwijl ze wachtten op de boot die ze naar de fabriek aan de overkant van de Nieuwe Maas zou brengen. De naam van het bouwwerk, Schreihuisje, verwijst naar een nog oudere geschiedenis: op deze plek zwaaiden vissersvrouwen hun mannen en zonen uit als die uitvoeren naar zee.

Het onzekere leven op zee en de scheiding tussen land en water vormen de inspiratie voor een nieuw kunstwerk dat de jonge kunstenaar Tobias Lengkeek (1991) maakte voor het Schreihuisje. De lokale stichting Mooi Werk vraagt geregeld kunstenaars uit Schiedam en Rotterdam om een kunstwerk voor deze ruimte te maken. Een uitkomst in lockdowntijden: een halfopen tentoonstellingsruimte, vierentwintig uur per dag coronaproof te bezoeken, waarin de kunstwerken toch beschut staan.

Het kunstwerk Oevers dat Lengkeek voor deze ruimte maakte, is een schilderij en een sculptuur ineen. Van hout maakte de kunstenaar een twaalfvlaksvorm, een dodecaëder, opgebouwd uit twaalf vijfhoekige panelen. Op elk paneel schilderde hij een oever, gezien vanaf het water. Kijk je naar de schilderijen, dan doe je dat niet vanuit het perspectief van de wachtende arbeiders of zwaaiende vrouwen, veilig vanaf de kant. Nee, de kijker waant zich op het water, kijkend naar het vaste land. Je zou er bijna zeeziek van worden.

Het is niet de eerste keer dat Tobias Lengkeek een nogal onconventionele ondergrond kiest voor zijn schilderijen. Begin vorig jaar viel hij op bij Prospects & Concepts, de tentoonstelling voor jong talent van het Mondriaanfonds op kunstbeurs Art Rotterdam. Daar presenteerde hij schilderijen op een zelfgebouwde halfpipe en andere skateramps. Met zijn skateboard zoefde de kunstenaar er overheen. Een beweging die de streken van zijn kwast spiegelde, aldus Lengkeek. Dat hij daarmee zijn eigen kunstwerken beschadigde nam hij op de koop toe.

null Beeld Natascha Libbert
Beeld Natascha Libbert

Ook Oevers krijgt het behoorlijk te verduren. Bezoekers mogen het twaalfvlak namelijk door het wachthuisje rollen, als een reusachtige dobbelsteen. Zo ontstaat steeds een nieuw beeld, doordat nieuwe beschilderde vlakken boven op komen te liggen en andere beelden uit het zicht verdwijnen. Door de ruwe vloer in het huisje krijgen de geschilderde panelen er daarbij flink van langs. De kunstenaar doet het niets. Of eigenlijk juist wel: hij ‘hoopt dat het flink kapotgaat’. Dat moet ook wel, want de dodecaëder is in het huisje in elkaar gezet en is te groot om er, tussen de pilaren door, in één stuk uit te komen.

De manier waarop Lengkeek zijn schilderijen in die twaalfvlaksvorm volume geeft, doet me denken aan de ‘drape paintings’ van de Amerikaanse kunstenaar Sam Gilliam (1933). Ook een kunstenaar die grenzen opzoekt tussen schilderkunst en sculptuur. Voor zijn kleurrijke abstracte doeken gebruikt Gilliam een traditionele ondergrond, linnen, dat hij bevrijdt uit het klassieke opgespannen raamwerk. Hij laat zijn doeken hangen, als lakens aan de waslijn. Door dat draperen ontstaat een nieuw beeld. Vormen en bewegingen in de schilderijen worden door de plooien onderbroken, nieuwe delen van het schilderij raken elkaar.

Relative by Sam Gilliam, 1969 (D4GNM6). Beeld Alamy Stock Photo
Relative by Sam Gilliam, 1969 (D4GNM6).Beeld Alamy Stock Photo

Dat fragmentarische zie je ook in Oevers. Hoe mooi de afzonderlijke schilderijen ook zijn, de mooiste delen zijn de plaatsen waar de vlakken elkaar raken. Een nachtblauwe zee waarop lichtplekjes glinsteren botst met een stormachtige grijze watermassa. Een houten aanlegsteiger gaat abrupt over in een ruwe steenmassa. Golfrichtingen bewegen tegen elkaar in. Zoals het water tegen de kade klotst, zo botsen de beelden tegen elkaar op.

Wie Tobias Lengkeek (1991)

Wat Oevers (2021)

Waar Schreihuisje, Schiedam, www.stichtingmooiwerk.nl

Te zien Vierentwintig uur per dag, zeven dagen per week.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden