InterviewTobias Kokkelmans

Tobias Kokkelmans begint bij het Nederlands Theater Festival: ‘De vraag moet zijn: wie is het theater?’

Vincent Kouters
Tobias Kokkelmans Beeld Bart Grietens
Tobias KokkelmansBeeld Bart Grietens

Theater heeft de toekomst. Dat is de afgelopen coronaperiode kraakhelder geworden voor Tobias Kokkelmans (40), de nieuwe directeur van het Nederlands Theaterfestival. Hij wist het eigenlijk al wel, maar niet eerder hoorde hij zoveel mensen hardop zeggen dat theater voor hen van vitaal belang is. Onlangs nog, toen hij een demonstrant sprak na de Unmute Us-protesten van de festivalbranche. Voor zijn festival, dat vanaf 2 september in diverse theaters in Amsterdam te zien is, ziet hij daarom ook een belangrijke rol weggelegd.

‘Juist de afwezigheid ervan heeft mensen doen beseffen dat theater nodig is in de samenleving’, zegt hij in zijn huis in Rotterdam. ‘Als plek om naar toe te gaan, om andere mensen live te ontmoeten en om elkaar vragen te stellen. Wie zijn we? Hoe te leven? Het festival is een platform voor iedereen, kunstenaars, publiek, technici, om te zeggen wat er gezegd moet worden.’

Het Nederlands Theaterfestival vertoont elk jaar in september de beste producties van het vorige seizoen, die door een toneeljury worden uitgekozen. Ook NTF Jong (jeugdtheater), NTF pro (debatten, lezingen en verdieping) en het Amsterdam Fringe Festival maken deel uit van het festival dat tot 12 september duurt. Komende editie is nog samengesteld door Kokkelmans’ voorganger Jeffrey Meulman en, toen die in juni vertrok om directeur te worden van theater De Verkadefabriek in Den Bosch, door het tijdelijk zelfstandig opererende festivalteam.

Kokkelmans begint woensdag als directeur. Tot dan is hij nog verbonden als dramaturg aan Festival O. (voorheen de Operadagen), dat de afgelopen week te zien was op locaties in Rotterdam. In deze stad woont Kokkelmans samen met theatermaker en actrice Nastaran Razawi Khorasani en hun 4-jarige dochtertje Salomé. Verhuizen naar Amsterdam gaat hij niet. ‘Het heet Néderlands Theaterfestival. Niet Amsterdams Theaterfestival. Het lijkt me juist goed als iemand uit een andere stad komt.’

Kokkelmans is opgegroeid in Zuid-Limburg, vlakbij de Vaalserberg. Hij komt ‘uit een familie van zangers’. Toen hij 10 was, mocht hij een rol spelen in De Jongen die op reis ging om het griezelen te leren, een opera gebaseerd op het sprookje van Grimm, gemaakt door Carel Alphenaar. Deze ervaring was voor hem een openbaring. ‘Op het podium staan vond ik niet eens zo leuk. Het ging mij om het kijken, om de rol van de dramaturg die voortdurend gesprekken voert met de schrijver, de musici en het publiek. Dat vond ik mooi.’

Hij ging theaterwetenschap en muziekwetenschap studeren. ‘Die studies gaven me een goede basis om later tegenaan te schoppen. Want al snel merkte ik dat het eurocentrische frame dat ik daar leerde niet meer opging.’ Hij werd dramaturg en werkte bij theatergroepen als Ro Theater, Wunderbaum en Muziektheater Transparant. Hij ziet zichzelf nadrukkelijk niet als theatermaker. ‘Nee ik ben als dramaturg in de eerste plaats toeschouwer. Ik maak geen artistieke keuzes. Ik ben sparringpartner van de makers.’ Dat betekent in de praktijk veel kijken en praten. Vaardigheden die hem als directeur straks ook van pas komen.

'Ik, eh ik' van Het Houten Huis, te zien op het Nederlands Theaterfestival Beeld
'Ik, eh ik' van Het Houten Huis, te zien op het Nederlands Theaterfestival

Toen hij deze functie als directeur bij het Nederlands Theater Festival voorbij zag komen, schreef hij een sollicitatiebrief. ‘Het festival leek me een ideaal platform om dat toegenomen draagvlak voor theater beter te leren begrijpen en uitdragen. Want de sector is ook kwetsbaar. Het podiumkunstenveld is de meest geflexibiliseerde sector van de hele Nederlandse economie. We moeten ervoor zorgen dat dit niet implodeert en steeds exclusiever wordt.’

Hoe hij dat gaat doen, weet hij nog niet concreet, maar hij heeft wel een missie geformuleerd. ‘Voor mij is de vraag niet: wat is theater? Daarvoor heeft het festival jury’s, die bepalen wat er straks te zien is. Voor mij is de vraag: wie is het theater? Wie zijn er straks op de podia te zien, en wie niet? Wie is het publiek? Wie komt er niet en waarom? Het Nederlands Theaterfestival en het Fringe Festival vormen een brandpunt in het theaterjaar. Een moment waarop alles en iedereen bij elkaar komt: makers uit alle delen van het land, publieken, gesubsidieerden, ongesubsidieerden. Ik weet uit ervaring dat dat wat oplevert. Ik heb zelf in het verleden op het Theaterfestival medestrijders kunnen vinden en vrienden gemaakt, verwachte en onverwachte. Die live ontmoeting is belangrijk.’

Kokkelmans ziet in zijn plannen een belangrijke rol weggelegd voor Fringe, het zusterfestival dat een bonte internationale grabbelton presenteert van jeugdig, onaf, experimenteel, soms geniaal en soms mislukt theater. Fringe is in 2006 bedacht en opgericht door Jeffrey Meulman. Kokkelmans: ‘Dat was echt punk, heel anti-establishment van hem. Ik ben al jaren fan van Fringe, het ligt jaren voor op de rest van de sector. Aukje Verhoog, die het festival leidt, zegt altijd: je moet af en toe ook dropijs proeven om te weten dat het niet jouw ding is. Daarmee slijp je je smaak.’

Hij ziet het nu als een van zijn taken om de twee festivals, hun makers en toeschouwers dichter bij elkaar te brengen. Hij twijfelt er niet over of deze mensen daarop zitten te wachten. ‘Ze zijn allemaal liefhebbers van theater. We hebben allemaal de interesse om ons te willen verplaatsen in de ander. Dat is wat theater doet. Mensen zijn inherent nieuwsgierig.’

Alleen het beste

Het Nederlands Theaterfestival opent donderdag traditiegetrouw met de Staat van het Theater, dit jaar uitgesproken door Guy Weizman, artistiek leider van het Noord Nederlands Toneel en dansgezelschap Club Guy & Roni. Daarna is tien dagen lang het beste theater van het afgelopen seizoen te zien in verschillende zalen in Amsterdam. Tegelijk speelt ook het Amsterdam Fringe Festival, voor de echt avontuurlijk aangelegde theaterbezoeker. Op 11 september sluit het festival af met het Gala van het Nederlands theater, waarop de VSCD-toneelprijzen worden uitgereikt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden