Tips voor slachtoffers van excessieve rijkdom

In Seks & Geld, Geluk & Dood tracht psychoanalyticus Manfred Kets de Vries een reeks grote levensvragen te beantwoorden. Maar met citaten strooit hij royaler dan met persoonlijke ervaringen....

Manfred Kets de Vries, hoogleraar Leiderschap aan de managementopleiding INSEAD in Fontainebleau, heeft al meer dan twintig boeken geschreven waarin hij steeds weer nieuwe antwoorden geeft op de vraag naar succes en falen van leiderschap. Als adviseur van rijke, narcistische en begaafde topmanagers, als econoom en psychoanalyticus, slaat hij een brug tussen psychologie en economie, tussen emotie en ratio. Zijn jongste boek, met de uitdagende titel Seks & Geld, Geluk & Dood, is een breuk in zijn werk en onderscheidt zich door een meer existentiële benadering. Hoe moet je omgaan met seksuele verlangens? Hoe word je gelukkig? Wanneer ben je authentiek?

Seks & Geld, Geluk & Dood behandelt de vragen achter alledaagse beslommeringen, de vragen naar betekenis en zin van het leven, waarmee hijzelf ook worstelt. ‘Misschien omdat ik de leeftijd bereikt heb waarop je je bewust wordt van de tragische vergankelijkheid van dingen.’

Trouw aan zijn psychoanalytische achtergrond begint Kets de Vries zijn mijmeringen met een essay over seksueel verlangen. Als hierin al een rode draad is te ontdekken, dan is het de open deur dat seksueel gedrag van mensen complexer is dan dat van andere dieren. Kets de Vries strooit kwistig met uitspraken van filosofen als Friedrich Nietzsche en Francis Bacon, maar ook met citaten van filmsterren, regisseurs en dichters, soms wel vijf op één pagina.

Kets de Vries betoont zich een ware eclecticus. Hij behandelt de hechtingstheorie van de Britse psychoanalyticus John Bowlby en maakt uitstapjes naar de evolutietheorie: voor mannen dient seks tot verspreiding van hun genen, voor vrouwen is zorgvuldige partnerkeuze van belang om verzekerd te zijn van bescherming van haar en haar kinderen. De bespiegelingen over romantische liefde, verliefdheid en seksueel verlangen eindigen in de conclusie dat het misschien beter is niet naar de ware Jacob te zoeken. ‘Misschien moeten we leren gelukkig te zijn met Jacob of Jaap. Relaties werken alleen wanneer beide individuen bereid en in staat zijn om de ander te zien zoals die echt is.’

Het basismateriaal voor Seks & Geld, Geluk & Dood blijft, zoals in al zijn boeken, het gedrag van rijke en ontevreden managers. In het interessantste deel van het boek, het essay over geld, beschrijft Kets de Vries hoe een van zijn studenten, een investeringsbankier, hem na een seminar staande houdt in de gang en vraagt: ‘Hoeveel geld is genoeg?’ De vraag klinkt hem ironisch in de oren, omdat deze student veruit de best betaalde van zijn bedrijf is. Het voorval inspireerde Kets de Vries tot het hoofdstuk over geld, waarin hij concludeert dat alles hebben en het nú hebben, nooit genoeg is. ‘Huizen, zeiljachten, vliegtuigen, auto’s, plastische chirurgie – niets kan het spook verjagen van ongelukkig en ontevreden zijn.’ Het rijkdomvermoeidheidssyndroom maakt het steeds moeilijker om nog een kick te krijgen.

Via de ontevreden investeringsbankier die nooit genoeg geld zal hebben, komt de lezer onvermijdelijk uit bij stripfiguur Dagobert Duck, symbool voor de emotionele leegte van rijkdom, en bij de Graaf van Monte Christo, wiens drijvende kracht in het leven wraak was. De boodschap is duidelijk, maar dat wisten we al. Geld maakt niet gelukkig. ‘Ik heb heel wat managers ontmoet , schrijft Kets de Vries, ‘die geld gebruikten om wraak te nemen. En daarmee hun eigen gevoelsleven om zeep hielpen.’ Maar als geld niet gelukkig maakt, wat dan wel? Geluk ligt verankerd in onze persoonlijkheid , betoogt Kets de Vries. Geluk is een geestestoestand, we kunnen ons een weg naar geluk en succes denken.

Manfred Kets de Vries is een belezen man en bovendien een film- en kunstliefhebber. Hij schakelt gemakkelijk van Leo Tolstoj naar Paul Gauguin of van Ingmar Bergmann naar Michel Montaigne. Maar de maatvoering is extreem. Seks & Geld, Geluk & Dood zou minder springerig zijn en prettiger om te lezen, zonder de eindeloze citaten van Jacky Kennedy, John Lennon, Mae West of Jim Morrison. Zijn betoog is sterk genoeg en heeft dergelijke tegeltjeswijsheden niet nodig. Zijn persoonlijke ervaringen, die hij vooral in het laatste hoofdstuk analyseert aan de hand van zijn belevingen met de dood van zijn moeder, zijn veelzeggender dan de zoveelste parabel of uitspraak van derden.Suzanne Weusten

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.