Actie / Thriller / Misdaad

Tinker Tailor Soldier Spy

Beklemming fantastisch getroffen

In dit stijlvolle Britse verhaal draait het niet om glamour maar om liefde en wantrouwen.

Een grijze muis is hij, met zijn keurige pak en saai brilmontuur. Zo zwijgzaam en zo weinig aanwezig dat hij volledig op lijkt te gaan in zijn omgeving. Niemand hoeft aandacht te besteden aan George Smiley (Gary Oldman), topspion bij de Britse inlichtingendienst, de MI6.

Smiley, held uit een aantal spionagethrillers van de Britse auteur John le Carré, is de anti-James Bond: geen vlotte womanizer, maar een stille observator. In Tinker Tailor Soldier Spy- naar het boek uit 1974, eerder verfilmd als televisieserie met Alec Guinness - krijgt hij opdracht uit te zoeken wie de verrader is in het hoogste kader van de inlichtingendienst.

'Ik ben met pensioen', antwoordt Smiley. Het zijn de eerste woorden die hij uitspreekt in de film, die dan al ruim een kwartier op gang is. Het verslag van een mislukte missie in Hongarije, een machtsovername in de directie van MI6, zijn eigen gedwongen uittreding - Smiley heeft het allemaal zwijgend ondergaan.

Zo beschouwend als Smiley is, zo uitgesproken zijn sommige van zijn ex-collega's. Plotseling zijn ze allemaal verdacht. Eén van de vijf mannen uit de top moet een dubbelspion zijn, werkend voor de Russen. Hun namen zijn Alleline, Esterhase, Haydon, Bland - en Smiley.

Tinker Tailor Soldier Spy is in veel opzichten een antithriller. Zeker, de film kent actiescènes, onder meer in Boedapest en Istanbul. Er zijn achtervolgingen en schietpartijen. Maar het indrukwekkendst zijn de scènes waarin weinig tot niets lijkt te gebeuren. Een paar oudere heren, pratend in een kantoor - meer heeft regisseur Tomas Alfredson niet nodig om een uiterst stijlvolle en spannende film te maken.

De Zweed Alfredson, die met de ontroerende tienervampierthriller Let the Right One In (2008) internationaal zijn naam vestigde, weet waar het in dit bijzondere Britse verhaal om draait. Niet om glamour of heldendom, maar om wantrouwen, melancholie, eenzaamheid - en om liefde, die vaak verborgen is en zelden houdbaar blijkt.

De Koude Oorlog is een oorlog zonder kameraadschap, vol paranoia en misleidende informatie. Alfredson weet die beklemmende jarenzeventigsfeer fantastisch te vangen. Dankzij de zorgvuldige aankleding - authentiek tot in de details - en het fraaie camerawerk van de Nederlander Hoyte van Hoytema is de film een lust voor het oog.

Daarin schemert ook een zekere weemoed door. Het hoofdkantoor van de inlichtingendienst is een plek waar de ratelende telex nog het communicatieve middelpunt vormt, waar de taperecorders nog werken met spoelbanden, en waar informatie wordt opgeslagen in notenhouten archiefkasten. Tegelijk verlangen de hoofdrolspelers van het spionagedrama zelf ook alweer naar vroeger, toen oorlog nog gewoon oorlog was - een verlangen dat prachtig wordt geïllustreerd door de flashbacks van een kerstborrel, waar alle aanwezigen betere tijden gekend hebben.

Het is dat onbestemde verlangen, en de benauwende zekerheid dat niets is wat het lijkt, dat van Tinker Tailor Soldier Spy zo veel meer maakt dan een doorsneethriller. Met sterk acteerwerk en een ingenieus scenario is het een van de beste films van het afgelopen jaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden