interviewTinkebell

Tinkebell maakt kunst met het stof dat Tata uitstoot: ‘De directeur zou dit boven zijn bureau moeten hangen’

In het atelier van kunstenaar Tinkebell (42) staan canvassen, stapels gedroogde bloemen en emmers gevuld met duinzand met zwart stof. Voor haar tentoonstelling Flora Tata Metallica, die nu te zien is in de Torch Gallery in Amsterdam, koos de kunstenaar een bijzonder materiaal: het grof- en fijnstof dat de Tata Steel-fabrieken in IJmuiden uitstoten. Die keuze die niet zonder gevolgen is voor haar eigen gezondheid.

Sophie de Leeuw
Flora Tata Metallica van Tinkebell.

 Beeld Tinkebell
Flora Tata Metallica van Tinkebell.Beeld Tinkebell

Tinkebell staat bekend om haar maatschappelijk geëngageerde kunst, in het bijzonder haar provocerende kunstwerken over dierenwelzijn. Later in haar carrière is ze zich ook gaan richten op internationale problemen, zoals de vluchtelingencrisis en de gevolgen van de kernramp in Fukushima.

Terwijl haar projecten in Japan stil kwamen te liggen door de pandemie, werd Tinkebell in februari 2021 benaderd door Frisse Wind, een stichting uit de regio IJmond die een rechtszaak had aangespannen tegen Tata Steel. ‘Al jaren probeerden omwonenden aandacht te vragen voor de ziekmakende uitstoot van de staalfabrieken, maar zonder resultaat’, zegt ze. ‘Het is net als de strijd van de Groningers tegen de aardgaswinning.’

Flora Tata Metallica. Beeld Tinkebell
Flora Tata Metallica.Beeld Tinkebell

Frisse Wind hoopte dat Tinkebell aandacht kon vragen voor het probleem. Samen met Sanne Walvisch, oprichter van Frisse Wind, trok de kunstenaar de duinen in bij Wijk aan Zee. ‘Ik haalde daar een magneetje door het zand en er kleefde meteen een grote prop zwart stof aan. Ik wist meteen dat ik daar iets mee wilde doen. Nog diezelfde dag maakte ik een testversie.’

Dat kunstwerk kan ze laten zien: een met stof gemaakt negatief op een houten plaatje van planten uit de omgeving van de fabrieken. ‘Frisse Wind legde me uit dat er door de vervuiling minder plantensoorten groeien in de regio, dus het leek mij logisch om zowel met het stof als met die planten iets te doen.’

Tinkebell  Beeld Ivo van der Bent
TinkebellBeeld Ivo van der Bent

Het maken van de werken is tijdrovend, dus Tinkebell werkt tijdens het gesprek door. Met een magneet extraheert ze boven een tafel zwart stof uit een emmer duinzand uit Wijk aan Zee. ‘Om een oppervlak van grofweg een vierkante meter te vullen, doe ik dit vijftien tot twintig uur lang. Dat wordt al snel dodelijk saai. Zodra ik genoeg stof heb, maak ik met gedroogde planten een compositie op een doek. Daar spuit ik fixeer overheen en dan blaas ik het stof erop, zodat het blijft plakken. Tot slot haal ik de bloemen weer weg en ontstaat er een negatief. Twee weken lang spuit ik nog elke dag fixeer over het doek, om het te verstevigen. De kopers van mijn kunst hoeven zich dus geen zorgen te maken dat ze Tata-stof inademen.’

Voor de maker van de kunstwerken ligt dat anders. Langer dan een paar uur met het materiaal werken geeft problemen. ‘Ik krijg er hoofdpijn van, word duizelig en aan het eind van de week heb ik vaak bloedneuzen. Ik draag wel handschoenen en een mondkapje om mezelf te beschermen. Maar als ik het stof op de doeken blaas, kan ik geen mondkapje opdoen.’

Flora Tata Metallica Beeld Tinkebell
Flora Tata MetallicaBeeld Tinkebell

Tegelijkertijd is haar werkwijze een bewuste keuze: ‘Door het stof zelf te blazen, krijg ik een preciezer resultaat dan met een apparaatje. En ik wilde mijn eigen onderzoek doen naar hoe gevaarlijk de Tata Steel-uitstoot werkelijk is, in plaats van me bij voorbaat achter Frisse Wind te scharen. Ik werk kortstondig met het materiaal, maar omwonenden moeten dagelijks een laag kankerverwekkende, zwarte aanslag van hun vensterbank vegen. Degenen die zich zorgen maken om mijn gezondheid terwijl ik dit doe, moeten zich ook afvragen waarom mensen in de IJmond onder deze omstandigheden mogen wonen.’

Op de vraag of bewustwording een doel van Flora Tata Metallica is, antwoordt Tinkebell dat ze dat een vervelend modewoord vindt. ‘Het gaat niet alleen om bewustwording, het gaat erom dat dit probleem wordt opgelost. Het is 2022, we moeten een manier vinden om staal schoon te produceren. Ik vind dat de topman van Tata Steel Nederland, Hans van den Berg, een groot werk uit mijn Flora Tata Metallica-serie moet kopen en boven zijn bureau moet hangen, om zichzelf er dagelijks aan te herinneren waarvoor hij verantwoordelijk is.’

Flora Tata Metallica is t/m 18/6 te zien in de Torch Gallery in Amsterdam.

Nog jarenlang overlast

De overlast voor de omgeving van Tata Steel zal nog tientallen jaren voortduren en tijdelijk zelfs erger worden. Dat komt door werkzaamheden om de staalfabriek om te bouwen voor een duurzamer en schoner productieproces. Tata Steel hoopt voor 2030 een eerste fabriek te hebben waarin met waterstof in plaats van met kolen ijzer wordt gemaakt. Pas dan kunnen onderdelen gesloten worden die nu veel overlast veroorzaken in de vorm van uitstoot en stank.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden