Timmermans is hoeder van de verbroedering

In een tijd dat terroristen angst zaaien, regeringen reageren met bommen en vluchtelingen gemeenschappen splijten, roept Frans Timmermans op tot broederschap. Te midden van de 'perfecte storm' zoals hij het noemt, is hij de schipper die omringd door geknakte masten en gescheurde zeilen weigert het roer los te laten op zoek naar een veilige haven.

Frans Timmermans werd in 2014 voor de derde keer in nog geen week tijd uitgeroepen tot politicus van het jaar. Beeld ANP

Timmermans is een machtig man in Brussel. Niet alleen vanwege zijn functie als eerste vicevoorzitter van de Europese Commissie, maar ook als communicator. De Europese Unie had behoefte aan een verhaal en een verhalenverteller. In de Nederlandse PvdA'er heeft zij die gevonden.

Hij heeft een vlugschrift gepubliceerd, met als titel Broederschap en als ondertitel 'Pleidooi voor verbondenheid'. Sommigen zullen zeggen dat hij het boekje van 62 pagina's ook Utopia had kunnen noemen. Want de vluchtelingencrisis en de Parijse aanslagen hebben veel mensen tegen elkaar opgezet in plaats van met elkaar verbonden. Er zijn spanningen tussen landen en binnen landen.

Verdeling

Timmermans erkent dat. Sterker, hij waarschuwt dat alles wat in Europa is opgebouwd ook weer kan worden kapotgemaakt. 'Dit is voor het eerst in mijn bewuste beleving van de Europese samenwerking, dat ik denk dat die ook weleens echt zou kunnen stranden.'

Hij is bang dat het 'ieder voor zich' wordt, tussen landen, tussen mensen. Als de EU-lidstaten de verdragen negeren en niet meer solidair zijn, bijvoorbeeld bij de verdeling van vluchtelingen, dan is dat gevaarlijk. Want 'verdragen zijn de enige manier om elkaar te blijven verdragen' in Europa. Het alternatief is het gebruik van het machtsmiddel om elkaar de wil op te leggen. Dat kan leiden tot 'confrontatie'. Binnen de samenleving bestaat er het gevaar dat ze uiteenvalt in zuilen, langs lijnen van kennis, inkomen en achtergrond. Op straat, in de buurt, in de stad gaan we langs elkaar heen leven. We kunnen dan verzeild raken in het 'hobbesiaanse mensbeeld' van ieder voor zich en niemand voor ons allen.

Toekomstige elite

Timmermans' remedie is solidariteit organiseren. 'Samenlevingen worden diverser, veelkleuriger. De uitdaging is dus naar verbinding zoeken in het volle besef van onze diversiteit.' Muren helpen niet, want dan stikken we door zuurstofgebrek. Maar als geen grenzen worden gesteld, verdwijnt de maatschappelijke samenhang.

Timmermans heeft een verhaal. Hij let op het evenwicht. Diversiteit is dynamiek. Maar ook: mensen kunnen niet bestaan zonder grenzen. Zijn verhaal werd pas goed ontvangen in Praag en in Amsterdam. De Stadschouwburg zat vol met jonge studenten bestuurskunde, stagiaires in de Tweede Kamer en advocaten. Het rook naar toekomstige elite. Timmermans betwijfelde hardop of zij echt contact hadden met andere jongeren. De herzuiling.

Mens

Maar hoe zit dat met hemzelf? Zie de mens achter de vluchteling, zei hij. Maar zien we ook de mens achter de demonstrant in Steenbergen?

De laagstbetaalden hebben op de huizen- en banenmarkt de meeste concurrentie te duchten van vluchtelingen. Timmermans schrijft dat we ons moeten verplaatsen in een ander die angst voelt. Maar om te voorkomen dat zijn bevlogen verhaal een zondagspreek wordt voor eigen parochie, zou de Europese toppoliticus en sociaal-democraat het niet alleen moeten vertellen in schouwburg maar ook in een buurthuis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden