Review

Timbuktu is een aanklacht maar blijft genunanceerd

Regisseur Abderrahmane Sissako, die opgroeide in Mali, durft zich over het fundamentalisme fel uit te spreken zonder te vervallen in pamflettisme. Timbuktu is een regelrechte aanklacht, maar blijft poëtisch en genuanceerd.

Still uit Timbuktu. Beeld Abderrahmane Sissako
Still uit Timbuktu.Beeld Abderrahmane Sissako

'Hier zijn mijn handen, hak ze maar af.' De vrouw die op straat vis verkoopt kan er niet meer tegen. Ze moet handschoenen dragen van de religieuze politie, maar hoe kun je werken met handschoenen aan? Haar verzet is even dapper als roekeloos. 'Met die mensen ruzie je niet', waarschuwt haar vriendin.

Timbuktu, de vierde speelfilm van Abderrahmane Sissako, gaat over de gevolgen van een fundamentalistisch bewind voor de lokale bevolking. Begin 2012 viel de woestijnstad in handen van moslimextremisten, die al in een groot deel van het noorden van Mali macht uitoefenden. De inwoners van Timboektoe hadden er niet om gevraagd. Plotseling mochten ze geen muziek meer maken, sigaretten roken of voetballen. De vrouwen moesten gesluierd over straat en de sharia werd ingevoerd.

Scherp, maar met een open blik

Timboektoe werd een jaar later bevrijd door het Franse leger, maar dat maakt Sissako's film niet minder actueel. Scherp, maar met een open blik beschouwt de regisseur de gevolgen van een bezetting. De jihadisten die gewapend patrouilleren, komen evengoed aan bod als de vrouw die zich verzet tegen uithuwelijking van haar dochter of de man die ondanks geboden musiceert.

Het levert een prachtige mozaïekfilm op, overtuigend in zijn woede en overweldigend in zijn schoonheid. Het oogverblindend fraaie landschap contrasteert met de zielloze agressie van de extremisten. Kalme, vredige dagelijkse handelingen worden afgewisseld met explosies van repressie en geweld. Het gaat over de oudere jihadist Abdelkrim, die stiekem rookt en verliefd is op de getrouwde Toearegvrouw Satima. Over Kidane en zijn dochter Toya, de gelukkige bezitters van acht koeien, tot het noodlot toeslaat. Over de eindeloze lijst geboden die de bezetters uitvaardigen. Voor je huis zitten mag niet meer, nutteloze dingen doen evenmin.

Voetballen zonder bal

In een van de fraaiste scènes laat Sissako zien hoe de jongens in Timboektoe geleerd hebben te voetballen zonder bal. Die paar minuten, even sprookjesachtig als schrijnend, zijn tekenend voor zijn aanpak. De 53-jarige regisseur, die opgroeide in Mali, durft zich fel uit te spreken zonder te vervallen in pamflettisme. In vroege, persoonlijke films als La vie sur terre (1998) en Heremakono (2002) bleef politiek nog grotendeels buiten beeld; sinds het indrukwekkende rechtbankdrama Bamako (2006) is hij uitgesprokener. Maar zelfs Timbuktu, een regelrechte aanklacht, blijft poëtisch en genuanceerd. Het stellen van vragen leidt tot begrip, het innemen van posities niet, is Sissako's overtuiging.

Het maakt Timbuktu, winnaar van zeven Césars (de belangrijkste Franse filmprijzen) en genomineerd voor een Oscar, tot een afgewogen, belangwekkend drama. Maar boven alles imponeert Sissako door zijn gevoel voor ritme, visuele spanning, muziek en taal. En door zijn trefzekere observaties, die tot nadenken stemmen. Een jihadist brengt een gijzelaar medicijnen. Een jongen zweert onzeker zijn westerse levensstijl af voor de camera. Een imam herkent zijn geloof niet in dat van de extremisten. 'Waar is de welwillendheid?', vraagt hij hen. 'Waar is de vergeving, het respect? Waar is God in dit alles?'

Timbuktu (drama), Regie Abderrahmane Sissako. Met Ibrahim Ahmed, Abel Jafri, Toulou Kiki. 100min., in 18 zalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden