Tijdschriften vol lust en vermaak

Arend gaat je in de toekomst vertellen hoe je vissen, konijnen, duiven, kanaries tot zelfs schildpadden toe moet verzorgen. Hoe meer je ervan weet, hoe meer je ook kunt genieten....

Zo verwelkomde de redactie van Arend - Jeugdblad met gezonde spanning en avontuur in het eerste nummer van 8 oktober 1955 haar lezers. Om er nog aan toe te voegen dat een goed lid van de Arend-familie ernaar streeft trouw, rein en onzelfzuchtig te zijn. 'Willen we dat allemaal proberen?' Arend werd uitgegeven door Zomer & Keuning en kostte aan de kiosk 0,35. Na bijna elf jaar ging het jongerenblad, met veel strips die behalve spannend ook educatief waren, ter ziele.

Niemand zou er ooit meer van vernomen hebben als niet prof. Joan Hemels en drs. Renée Vegt zich de moeite hadden getroost om, in het onderhavige geval, bij Het Nederlands Persmuseum de weinige bewaard gebleven exemplaren door te pluizen en hun bevindingen neer te leggen in Het Geïllustreerde Tijdschrift in Nederland - Bron van kennis en vermaak, lust voor het oog; deel 2: 1945-1995 (Otto Cramwinckel, Amsterdam; 150,-).

Met de verschijning van deel 2 (in twee banden) komt een einde aan een ruim vijf jaar durende mammoetonderneming: gevoegd bij het in 1993 verschenen deel 1 (nog verkrijgbaar; 95,-) beslaat de bibliografie van Het Geïllustreerde Tijdschrift in Nederland in de boekenkast ruim dertien centimeter. Werden in deel 1 ongeveer tweehonderd publiekstijdschriften uit de periode 1840-1945 onder de loep genomen, in deel 2 volgt nog eens een inventarisatie van achthonderd geïllustreerde tijdschriften uit de naoorlogse periode. Op maandag 27 oktober wordt het project officieel afgesloten met een bijeenkomst in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag.

Wie de geschiedenis van deze bladen leest, krijgt zicht op de ontwikkeling van een beeldcultuur die het tot op heden niet heeft afgelegd tegen de televisie. Sterker nog: nooit verschenen zoveel publiekstijdschriften als tegen het einde van de twintigste eeuw.

Uitvoerige profielschetsen geven een beeld van talrijke en dikwijls allang verdwenen bladen. Een kleine selectie: Het Amusante Weekblad, Astra (slechts één naoorlogs nummer kon worden getraceerd), Avenue (befaamd om zijn fotografie), Bagatel (pin-uptijdschrift, veel lijkend op soortgelijke publicaties als Bolero en De Mascotte), BeerBericht - Kwartaalblad voor teddyberenliefhebbers, Donald Duck, DutcH, een nog jong en trendy kwartaalblad, Hitweek ('Krant voor langharig, werkschuw tuig'), De Kampioen (oplage in 1995: 3.051.880 exemplaren), de Katholieke Illustratie, na ruim een eeuw in 1968 opgeheven omdat de aansluiting bij de vernieuwingen in de maatschappij werd gemist.

Panorama daarentegen wordt door de samenstellers beschouwd als het blad dat als geen ander de geest van de tijd aanvoelde en begin jaren zestig een omslag bewerkstelligde in de wijze waarop tijdschriften redactioneel en visueel tot stand kwamen. Een provocerende inhoud in combinatie met moderne typgrafie en fotografie stuwde de oplage naar ongekende hoogte. Vrouwenbladen als Margriet en Libelle ontsnapten eveneens aan de vertrutting en danken mede daaraan hun riante oplagen.

De bibliografie, totstandgekomen onder auspiciën van de Stichting Lucas-Ooms Fonds en de Groep Publieks- en Opinietijdschriften van het Nederlands Uitgeversverbond, vult een langdurige leemte in de Nederlandse persgeschiedenis en vormt daarnaast een mer à boire voor zowel wetenschappelijke onderzoekers als bladenmakers, mediaplanners, journalisten en niet in de laatste plaats particuliere verzamelaars van tijdschriften, in veel gevallen tevens de leveranciers van het materiaal waarop Hemels en Vegt hun naslagwerk baseerden.

Hub. Hubben

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden