Beeldende Kunst The Clock

Tijdloos meesterwerk komt thuis in Londen

Het is een doordeweekse ochtend. De filmzaal van de door de Zwitsers Herzog & De Meuron ontworpen Blavatnik-vleugel van Tate Modern in Londen is gevuld met honderd bezoekers, die op comfortabele banken zitten. Op het scherm bespot Orson Welles de Zwitsers: ‘Vijfhonderd jaar democratie en vrede. En wat hebben ze gemaakt? De koekoeksklok.’ 

Still uit het kunstwerk The Clock uit 2010. Beeld Christian Marclay/White Cube, London and Paula Cooper Gallery, New York

Het fragment wordt gevolgd door Joan Collins die, opgejaagd door een mannelijke tegenspeler, alle tijd neemt voor een verlaat ontbijt met roerei en koffie. Weer even later zien de bezoekers de halfnaakte Sex Pistol Sid Vicious net opstaan in de film Sid and Nancy. De wekker geeft 11.05 aan.

En zo gaat het een etmaal door in het conceptuele meesterwerk The Clock. Maker Christian Marclay (63), geboren in Californië en opgegroeid in Genève, heeft duizenden filmfragmenten op een rij gezet waarin kerkklokken, magnetrons, horloges en andersoortige uurwerken de tijd aangeven. Geholpen door zes assistenten heeft hij elke minuut van het etmaal – 1.440 in totaal – weten te vinden, zelfs scènes tussen 4 en 6 uur in de ochtend, uren waarin doorgaans weinig gebeurt. Het resultaat: een filmklok. Wie over de Londense South Bank flaneert en wil weten hoe laat het is, kan aan de hand van de filmgeschiedenis in deze gratis toegankelijke zaal het antwoord vinden.

Still uit het kunstwerk The Clock uit 2010. Beeld Christian Marclay/White Cube, London and Paula Cooper Gallery, New York

Nieuw is deze kaleidoscoop niet. The Clock won zeven jaar geleden de Gouden Leeuw op het filmfestival van Venetië en is door de jaren in diverse wereldsteden te zien geweest. Maar nu is The Clock aangeland op haar natuurlijke plek. Dankzij klokkenmaker John Harrison, die in de 18de eeuw het lengtegradenprobleem oploste, is Londen immers de stad waar de tijd elke dag begint en waar The Clock, hoe passend, gemaakt is. De stad ook van de Big Ben, die een hoofdrol vervult in The Clock. De klok duikt vele malen op, soms op spectaculaire wijze. Zo hangt Richard Hanney in The Thirty-Nine Steps aan de grote wijzer (het is 11.44) en in V for Vendetta ontploft de toren.

Still uit het kunstwerk The Clock uit 2010. Beeld Christian Marclay/White Cube, London and Paula Cooper Gallery, New York

The Clock toont aan hoe belangrijk de tijd is in films en, in het verlengde daarvan, ons leven. Personages kijken nerveus op hun horloges, gooien woedend wekkers kapot of kibbelen over gemiste afspraken. In detectives doen ze dienst als aanwijzingen. De tijd zorgt voor regelmaat, bijvoorbeeld in Smoke, waarin Harvey Keitel elke ochtend om 8 uur zijn tabakswinkel fotografeert. In een film zingt een man, stipt om 6 uur thuisgekomen van zijn werk, dat hij om een over 6 de sherry inschenkt en om twee over 6 een pijp aansteekt. In een andere film filosofeert een personage dat we gijzelaars van de tijd zijn; het motto, zo lijkt het, van Marclays kunstwerk.

Still uit het kunstwerk The Clock uit 2010. Beeld Christian Marclay/White Cube, London and Paula Cooper Gallery, New York

Voor filmkenners is The Clock een kans om spelenderwijs hun kennis te testen, al heeft Marclay geen lijst van de gebruikte filmfragmenten prijsgegeven. Maar bovenal is het een cinematografische jukebox, van westerns naar whodunnits, van komedies naar kostuumdrama’s. Een speciale ervaring zijn de nachtelijke sessies – niet geschikt voor kinderen – met naaktscènes, gruwelmoorden en, om tien voor half 3, een zinkende Titanic. De fragmenten zijn behendig en soms op geestige wijze aan elkaar gemonteerd. Het maakt alleen al het kijken naar The Clock een verslavende ervaring, een buitenkans om weg te dromen in de schoonheid van de film. 

Een schoonheid die tijdloos is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.