theater

Tijdens de nachtwandeling van theatermaker Marjolijn van Heemstra is de duisternis niet eng, maar verbindend

Deelnemers lezen een gedicht onder een lantaarnpaal.  Beeld Pauline Niks
Deelnemers lezen een gedicht onder een lantaarnpaal.Beeld Pauline Niks

De Volkskrant loopt mee met de theatervoorstelling De Nacht-Wacht, die ‘onderzoek doet naar het donker, in een overbelichte stad’.

Het is tien uur ’s avonds als het bij het Volkstuinpark Buitenzorg in Amsterdam-Noord begint te schemeren. Buitenzorg is het oudste volkstuincomplex van de stad, en het is met gekleurde lampjes prachtig verlicht. Ernaast ligt het W.H. Vliegenbos, een van de donkerste plekken van Amsterdam. Tijdens het locatietheaterfestival Over het IJ maken hier elke avond tientallen bezoekers een nachtwandeling, De Nacht-Wacht. Een tocht met verhalen over de schoonheid van het duister, bedacht en georganiseerd door schrijver en theatermaker Marjolijn van Heemstra.

De duisternis heeft een slecht imago: we verbinden het met angst en gevaar. Maar het donker staat ook voor rust, verbinding en vertraging, stelt Van Heemstra. Met het meerjarige project De Nacht-Wacht onderzoekt zij samen met Najat Kaddour de waarde van donker in een overbelichte stad.

Een groepje van vijftien man verzamelt bij een kampvuur, waar Van Heemstra alvast meer vertelt over de geschiedenis van het bos en over lichtvervuiling. ‘De dieren in de stad hebben veel last van al het licht. Elke generatie groeit op met minder sterren.’ De wandelingen worden begeleid door ‘nachtwachters’: buurtbewoners die over hun visie op het duister vertellen en hun kennis overdragen. De wandelingen zijn nog in ontwikkeling, benadrukt Van Heemstra. ‘Jullie zouden kunnen verdwalen. Als dat gebeurt: geniet van het donker.’

Met rustige muziek op de koptelefoon volgen we Van Heemstra richting het bos. Op weg naar het bos zijn er nog lantaarnpalen, maar eenmaal in het bos is het pikdonker. Dat voelt onwennig: je ziet niet goed waar je loopt. De modder plakt aan je schoenen, maar er is niets van te zien. Af en toe kraakt ergens in het donker een tak. Toch overheerst de rust.

Op de koptelefoon is de stem van Van Heemstra te horen, die op kalme toon vertelt over het bos. ‘Wij zijn gewend het donker te associëren met gevaar, maar er zijn culturen die het associëren met genezing. Want in de nacht kun je pas de volle omvang zien van je pijn, je verdriet, je twijfel. En pas als je het ziet, kun je ermee worstelen.’

Na een minuut of tien neemt Van Heemstra afscheid. Een vrouw verschijnt vanachter een boom. ‘Dit is Najat, jullie gids. Zij neemt jullie verder mee het bos in’, klinkt het op de koptelefoon. Stap voor stap schuifelen we verder, zonder te zien waar we lopen. Gelukkig geeft de persoon voor me volgens afspraak met gebaren instructies aan: pas op, hier ligt een boomstronk, of, daar: een laaghangende tak. Slechts de kleine rode lampjes die her en der te zien zijn, bieden houvast.

Voorafgaand aan de wandeling horen de bezoekers over de toenemende lichtvervuiling. Beeld Pauline Niks
Voorafgaand aan de wandeling horen de bezoekers over de toenemende lichtvervuiling.Beeld Pauline Niks

Najat Kaddour was vroeger bang voor het bos, vertelt ze in onze oren. Voor De Nacht-Wacht had ze er maar één keer gewandeld, met haar broer Amed. ‘Mijn eerste keer in het Vliegenbos, was ook de laatste keer met Amed. Hij overleed een jaar later. Het is zo’n wonderlijke samenloop van omstandigheden, dat Amed toen hij nog leefde, me heeft aangespoord om hier vooral naartoe te gaan, en dat ik hier nu met jullie loop.’

Dan doemt een vrouw in een wit gewaad op uit de duisternis en begint zachtjes te zingen. Een klassiek beeld uit een horrorfilm, maar in deze context enkel ontroerend. Ze vertelt over hoe het donker haar sterker heeft gemaakt en ervoor zorgde dat ze minder piekert. Op een open plek in het bos stopt ze. ‘Je mag je koptelefoon afzetten, dan zing ik voor je.’ We nemen voorzichtig plaats op boomstammen. Ze zingt en fladdert daarbij heen en weer.

Aan het eind van de wandeling keren we terug in de verlichte wereld. Na een tocht door de duisternis voelt ook dat even onwennig.

Over het IJ-festival: t/m 18/7 in Amsterdam. Info: overhetij.nl. Meer informatie over De Nacht-Wacht is te vinden op marjolijnvanheemstra.nl/nacht/de-nacht-wacht/

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden