Tijd voor Zomergasten en het meningencircus

Zondag start een nieuwe reeks Zomergasten. Oud-regisseur George Schouten schreef er een boek over. ‘Het programma moet wringen.’..

Vijftien jaar regisseerde George Schouten het VPRO-programma Zomergasten en vijftien jaar was hij van één ding overtuigd: ‘Het moet wringen, niet te glad zijn.’

Waarmee hij een voorschot neemt op het toelichten van zijn tweede stelling: de presentator van dienst, dit seizoen Jelle Brandt Corstius, zal de meningen altijd verdelen.

Het is zomer en dus is er, met ingang van zondag, voor de 23ste keer op rij Zomergasten, een van ’s lands meest besproken tv-programma’s. Dat is het althans in de media die – en ook dat is traditie – geen mogelijkheid onbenut laten om het door henzelf gecreëerde meningencircus draaiende houden.

‘Typisch Nederlands en typisch VPRO’, zegt Schouten (59) over het programma. ‘Ruim drie uur live-tv met één gast, één presentator en film-en tv-fragmenten, dat kan alleen in Nederland.’ Over zijn ervaringen schreef hij een boek vol anekdotes, De achterkant van Zomergasten, waarin hij probeert de aantrekkingskracht van het programma te verklaren.

Als regisseur werkte hij vanaf 1994 samen met de presentatoren Peter van Ingen, Freek de Jonge, Wim T. Schippers, Hanneke Groenteman, Adriaan van Dis, Joost Zwagerman, Connie Palmen, Joris Luyendijk en Bas Heijne. Dat het hoofdstuk De x-factor van de presentator in het boek het langst is, wekt geen verbazing.

In elke beschouwing over Zomergasten staat de presentator centraal. Brandt Corstius weet wat hem te wachten staat, voor zijn gesprekken met Jan Marijnissen, Maarten ’t Hart, Paulien Cornelisse, Annet Malherbe, Paul Verhoeven en Erwin Olof. Zeker na het WK is Zomergasten het ideale doelwit, zegt Brandt Corstius deze week in Nieuwe Revu. En, luchtig: ‘Het kan me allemaal niets schelen.’

De presentatoren met wie Schouten samenwerkte, waren over het algemeen minder zeker van hun zaak. ‘Hoogtepunten en dieptepunten worden ruim drie uur lang uitvergroot. Dat is zo lang dat het voor een presentator bijna ondoenlijk is om het goed te doen.’ Conclusie: ‘De ideale presentator van Zomergasten bestaat niet.’

Met uitzondering van Hanneke Groenteman (1998) kiest de VPRO niet voor een door de wol geverfde presentator. Dat maakt de kans op ongemakkelijke stiltes en onbegrip groot.

‘Maar daar staat tegenover dat het programma juist daardoor enorm aan spanning wint. Het wordt nooit een glad gesprek, want de presentator is geen Paul Witteman. Zonder veel ervaring moet iemand ruim drie uur een dialoog voeren. Het is geen klassiek interview, met vragen en antwoorden, maar er wordt een gesprek gevoerd. De ongemakkelijke lagen van de ziel komen boven.’

Dat is al een loodzware opgave, zegt Schouten. ‘En daar komt de kritiek nog eens bij. Want die volgt onherroepelijk. De een is daar beter tegen bestand dan de ander. Vooral in het westen heeft iedereen een mening en iedereen verkondigt die mening luidkeels. Ik kom uit Groningen, daar valt het wel mee, maar in de Randstad vindt iedereen er altijd wat van.’

Ontegenzeglijk is Zomergasten een speeltje van de elite, geeft Schouten toe. ‘Maar een gemiddeld kijkcijfer van 600-, 700 duizend bewijst dat het veel meer is dan dat. Jongeren bijvoorbeeld kijken bijna geen tv meer, dat doen alleen vijftig- en zestigplussers nog, maar ze zijn wel fanatieke Zomergasten-kijkers.’

De formule staat volgens hem nog steeds recht overeind. ‘Dat is verbazingwekkend en zegt iets over de kracht van het programma. Al in 1995 vroeg een krant of het niet beter was om te stoppen. Het gevoel bestond dat alle BN’ers al aan de beurt waren geweest.’

Schouten was tot 2008 regisseur. Met voldoening kijkt hij terug. ‘In tv-land is Zomergasten een van de boeiendste programma’s om aan mee te werken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden