Tijd om de Nederlandse toneelcanon weer op te voeren

Theater volgens Janssen

Wekelijks nemen de cultuurspecialisten van de Volkskrant stelling in de wereld van film, muziek, theater of beeldende kunst. Deze week: Hein Janssen.

In de toneelcanon ontbreekt het toneelwerk van Annie M.G. Schmidt Foto anp

Net toen ik me begon af te vragen wat die chique Koninklijke Nederlandse Akademie van Kunsten zoal doet, kwam er eindelijk wat nieuws uit dat illustere instituut. Vorige week werd namelijk een site geopend waarin de canon van Nederlandstalige toneelliteratuur wordt ontvouwd. Welke 25 toneelstukken uit Nederland en België stutten onze theatergeschiedenis?

In Reprise is de titel van die site en daaruit maken we op dat Ten oorlog! (1997) van Tom Lanoye als het beste Nederlandstalige toneelstuk wordt beschouwd. Vooropgesteld dat Ten Oorlog! absoluut een van de allerbeste voorstellingen van de afgelopen 25 jaar is: het is en blijft toch stevig verankerd in de koningsdrama's van ene William Shakespeare. Uiteraard geheel vertaald en opnieuw gerangschikt door Lanoye, maar met hoofdpersonages als Henry IV, Falstaff en Richard III.

Dan is Op Hoop van Zegen, het vissersdrama van Herman Heijermans (1900, plaats 5 in de canon) met Kniertje en haar dode zonen een veel Hollandser icoon. De canon is samengesteld na een enquête onder theaterkenners en bezoekers. Dat resulteerde in een longlist van honderd titels, waaronder opvallend veel heel oude toneelstukken. Veel Vondel-stukken uiteraard, maar ook Hooft, Bredero, Constantijn Huygens en Willem Godschalck van Focquenbroch (De min in 't Lazarus-huus, 1670) sieren de lijst. In die zin is het historisch besef van de geraadpleegde deskundigen behoorlijk groot. Overigens worden die stukken nauwelijks nog gespeeld en dat is bepaald geen straf.

Als ik het voor het zeggen had, stond in mijn canon Judith Herzbergs Leedvermaak op 1. Familie (14) van Maria Goos zou hoger staan dan haar Cloaca (10) en Vrijdag (12) van Hugo Claus ook veel hoger dan Bruid in de morgen (6). In mijn top-10 zou zeker ook Een sneeuw (33) van Willem Jan Otten een mooie plek verdienen, evenals Een zwarte Pool (38) van Karst Woudstra. Angst en ellende in het rijk van Kok van Guus Vleugel en Ton Vorstenbosch is ten onrechte niet in de canon opgenomen, terwijl het in 1999 al met vooruitziende blik naar Nederland nu verwees.

Op de longlist ontbreekt trouwens ook het toneelwerk van Annie M.G. Schmidt, terwijl Er valt een traan op de tompoes misschien wel net zo goed is als Jaloezieën van Haye van der Heijden (77). Gelukkig staan er ook enkele rariteiten in, zoals Hij (69) van Marcellus Emants. In première: onbekend. Laatst bekende opvoering: onbekend. Volledige tekst: niet digitaal beschikbaar, meldt de site. Tja, dat wordt dus lastig controleren of we hier met een meesterwerk te maken hebben.

De site In Reprise slaat ook op het voornemen een aantal stukken in de toekomst weer op te voeren. Het eerste resultaat daarvan is de heropvoering van Koos Terpstra's Troje Trilogie, dat onlangs na twintig jaar en in een nieuwe versie in Haarlem in première ging. Daarin vooral schuilt de waarde van dit initiatief: het wordt hoog tijd dat er meer oorspronkelijk Nederlands toneel op de planken komt.

Derhalve verheug ik me nu al op Lodewijk de Boers The Family in de doldwaze versie van Dood Paard, De Warme Winkel Speelt De Abele Spelen door De Warme Winkel, Het Wederzijds Huwelijksbedrog met beroemde acteurkoppels als Maria Kraakman & Vincent van der Valk en Jacob Derwig & Kim van Kooten. Maar ik verheug me vooral op Chris Nietvelt als Kniertje.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.