'Tijd is de basis van film'

Regisseur Richard Linklater werkte twaalf jaar aan de film Boyhood. Zag hij zijn grootse project al die jaren zitten?

Regisseur Richard Linklater. Beeld Ivo van der Bent
Regisseur Richard Linklater.Beeld Ivo van der Bent

Voor Boyhood volgde regisseur Richard Linklater Ellar Coltrane van zijn 6de tot zijn 18de. Elk jaar bracht hij hem samen met een fictieve familie (Ethan Hawke, Patricia Arquette en Linklaters eigen dochter Lorelei) en nam een aantal scènes op. Zo zie je hem echt opgroeien op het scherm.
Mooi, maar risicovol.
'Wat als een van je acteurs was overleden?' vragen mensen me nu steeds', zegt Linklater tijdens een bezoek aan Amsterdam. 'Nou, dan hoop ik vooral dat ik niet als eerste aan mijn film had gedacht. Soms moet je de gok nemen. Slecht nieuws kun je altijd krijgen - als je daar voortdurend bang voor bent, verlam je.'

Maar er moet in die twaalf jaar toch wel een moment zijn geweest dat je dacht: dit kan ik niet oplossen?
'Nee... Sorry, niet echt.'

Met welk idee begon je hieraan?
'Mensen willen graag horen dat het een experiment was. Het klinkt misschien onromantisch, maar dit was het plan, we hebben het uitgevoerd en het is gelukt. Tot op zekere hoogte: je hebt vier acteurs die elk jaar weer een jaar ouder zijn, dus daaraan moet je je aanpassen. Er was een script, de hoofdlijnen stonden vast, maar ik stond open voor nieuwe ideeën.

Hoe cast je zoiets?
'De kinderen die ik heb ontmoet, waren acteurs. Ze hadden al promotiefoto's, een cv, een agent. Ik wilde niet zo maar iemand van straat plukken omdat de kans dan groter is dat ze ergens in die twaalf jaar de kont tegen de krib gooien. Als je als 6-jarige een agent hebt, betekent het bovendien dat de ouders het ondersteunen. Op die leeftijd cast je hen vooral, zij maken een levensbepalende beslissing voor hun kind. Ellars ouders waren kunstenaars - zij begrepen dat dit goed voor hem kon zijn. Of in elk geval: niet slecht.'

In hoeverre heeft zijn eigen ontwikkeling de film beïnvloed?
'Ik had Ellar gecast als een artistiek, nadenkend, gevoelig kind. Zijn vader was muzikant, dus ik was er een beetje vanuit gegaan dat hij zo rond zijn 16de in een band zou zitten. Dat gebeurde niet, hij begon te fotograferen, dus dat heb ik verwerkt in de film.'

Misschien hebben jij en de film er wel invloed op gehad dat hij zich juist is gaan interesseren voor beeld.
'Zou kunnen. Hij heeft in elk geval veel geleerd van onze setfotograaf. Ik heb het idee dat hij zich nu begint te realiseren dat hij niet alleen invloed heeft gehad op de film, maar dat de film hem ook behoorlijk heeft beïnvloed. Als je je hele leven aan zo'n artistiek project meedoet, op de achtergrond, dan ga je de wereld anders bekijken. Ik gaf hem bijvoorbeeld opdrachten voor het volgende jaar. Dan vertelde ik hem dat hij volgens het script een meisje zou ontmoeten en dat hij in het komende jaar notities moest maken als hij voor het eerst met een meisje sprak. Ik wilde geen nep-filmdialoog, ik wilde een echt tienergesprek.

'Je hebt een grote verantwoordelijkheid als filmmaker. Maar mijn eigen dochter deed ook mee aan de film en ik denk dat ik als ouder meer invloed heb gehad dan als regisseur van een film waarin ze toevallig speelde. Alleen zitten zij en Ellar nu wel in een unieke positie: de film laat ze zien in alle fasen van hun leven, ook die heel ongemakkelijke. Op een bepaalde manier vinden ze het ook moeilijk om te zien.'

In Boyhood zijn niet de gebruikelijke coming-of-age-momenten te zien. Geen eerste kus of eerste keer seks.
'Het kwam voort uit mijn eigen herinneringen. Als je terugkijkt op je leven, komen er veel onbeduidende, maar voor jou emotioneel geladen momenten naar boven. Van mijn afstuderen bijvoorbeeld, herinner ik me hooguit dat het saai was, maar wat ik nog wel weet is hoe ik na afloop zat te geinen met een vriend in de auto.

'Dat komt doordat je tijdens dat soort gebeurtenissen eigenlijk altijd een figurant bent. Het is al zo vaak gedaan dat het niet meer exclusief is voor jouw leven. Zelfs trouwerijen, een eerste kus, de eerste keer - het is niet uniek. Dus het geheugen klampt zich vast aan kleine dingen, om redenen die je niet eens weet. Het idee was een film te maken over dat soort verglijdende momenten.'

Dat verglijden van tijd liet je ook al zien in de Before-trilogie - drie films waarin de kijker om de negen jaar een kijkje kreeg in het leven van twee acteurs. Waarom interesseert dat je zo?
'Tijd is voor mij het fundament van film. Ik heb altijd gedacht dat er op dat gebied nog iets te ontdekken viel, iets dat specifiek is voor film, waardoor je een verhaal kunt vertellen op een heel nieuwe manier.

'Juist omdat ik daarover veel heb nagedacht, kon ik ook op dit idee komen. Het klinkt misschien suf, maar het is net als een wetenschapper met een doorbraak. Als je jarenlang bezig bent op een bepaald vakgebied en je loopt opeens tegen een specifiek probleem aan, dan vallen alle gedachten op zijn plek.

'Voor mij ligt deze film ergens in het verlengde van de stomme film. De theorie is dat filmmakers net bezig waren te ontdekken hoe je door camera's op een nieuwe manier verhalen kunt vertellen, toen de geluidsfilm werd uitgevonden. Misschien is daar de inventiviteit iets te snel afgekapt - zo heb ik er altijd naar gekeken. Er is nog veel terrein te winnen in de film.'

Als kijker is het alsof je in Boyhood naar het leven zelf kijkt. Je denkt automatisch na over je eigen ouders en je eigen puberteit.
'Je kunt niet anders. Identificatie is de kracht van de film. Je moet van deze familie gaan houden door het als je eigen leven te gaan zien.

'Het interessante is dat ik merkte dat ik de band met het publiek nooit moest verbreken door een stel nep-elementen toe te voegen. In het begin heb ik nog wel eens geprobeerd een muziekscore te gebruiken, maar dat werkte voor geen meter. En toen realiseerde ik me: dat komt doordat je van buitenaf iets probeert op te leggen. Alles moet hier voelen alsof het vanuit de film zelf komt. Ik bedoel: het is allemaal geconstrueerd, het is geen documentaire. Het is gerepeteerd, gescript en gespeeld, maar de bedoeling is dat je het ziet als het leven zelf.'

Boyhood draait vanaf 31/7 in de bioscoop

Regisseur Richard Linklater en actrice Patricia Arquette bezoeken filmmuseum Eye ter promotie van hun nieuwe film Boyhood Beeld Ivo van der Bent
Regisseur Richard Linklater en actrice Patricia Arquette bezoeken filmmuseum Eye ter promotie van hun nieuwe film BoyhoodBeeld Ivo van der Bent
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden