Drama

Three Monkeys

Ceylan verkent nieuwe (film)werelden

Bor Beekman

In de openingsscène van Three Monkeys stuurt de oververmoeide Turkse politicus Servet zijn auto over een kronkelige weg, bij nacht. Een waarschuwingsbord met een hoekige bocht voorspelde al weinig goeds, en het geluid van een gierende rem lost de verwachting in. Bang dat het ongeluk - Servet heeft iemand doodgereden - hem de verkiezingsrace zal kosten, belt de politicus zijn vaste chauffeur Eyüp. Of die de schuld op zich wil nemen, tegen betaling?

In het universum van de Turkse filmer Nuri Bilge Ceylan (1959) zijn zaken zelden eenduidig. Misschien kiest Eyüp omwille van het geld, misschien ook wel omdat de politicus subtiel dreigend laat doorschemeren dat de auto op naam van zijn chauffeur staat. Hoe dan ook, de keuze zet een spiraal in werking; het leven van Eyüp, en dat van zijn vrouw en zoon, zal langs de afgrond scheren.

Schuld, verraad, en de onmogelijkheid om de mensen om je heen werkelijk te kennen – het zijn thema’s die Ceylan eerder behandelde in zijn inmiddels vijf speelfilms tellende, en veelvuldig bekroonde oeuvre. Met Three Monkeys, de horende, ziende en zwijgende aapjes, die samenvallen met het weinig praatgrage gezin van Eyüp, slaat Ceylan op het eerste gezicht geen nieuwe wegen in. Gebleven is het trage tempo, de sublieme (digitale) fotografie, het indringende spel met luchten en de signatuur-shots van openslaande deuren. Toch lijkt Ceylan met Three Monkeys voorzichtig nieuwe (film)werelden te verkennen. Hij leent elementen uit de beeldtaal en vertelvorm van de film noir, en de psychologische thriller. Vrolijk is de wereld van Ceylan nooit. Was zijn in besneeuwd Istanbul gefilmde meesterwerk Uzak (2002) al ronduit illusieloos, in Three Monkeys laat hij nog meer duisternis toe.

Zijn personages zijn in transitie; niet tevreden met hun huidige gedaante. Terwijl Eyüp zijn straf uitzit, trekt zijn tienerzoon op met slecht gezelschap, en schurkt zijn echtgenote te dicht aan tegen de politicus Servet. Dat er iets niet in de haak is, realiseert hij zich na de vrijlating. Zijn zoon rijdt plots een nieuwe auto, Servet biedt hem al te royaal een bonus aan, en de mobiele telefoon van zijn vrouw blijft maar af gaan.

Ceylan bestudeert zijn acteurs met zijn camera, filmt elke porie, elke baardhaar, maar houdt de grote emoties liever buiten beeld, zodat zijn acteurs bijna terloops tot grote prestaties kunnen komen.

Een fors deel van Three Monkeys speelt zich af in het appartement van het gezin, een eenzaam, vervallen woonblok aan de rand van de stad, ingeklemd door zee en spoorweg. Het soort plek dat de personages verbeeldt: nietig, speelbal van de elementen, maar uiteindelijk ook onveranderlijk. In een maalstroom van opoffering, egoïsme en zelfdestructie stevent het gezin af op een gewelddadige ontknoping, maar daar lijkt het de filmer niet om te doen. Ceylans films bewegen zich cyclisch: wanneer aan het einde de onweerslucht voorbijdrijft boven het huis, is alles veranderd, en ook weer niks.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden