Thomas Rupert: 'In al mijn decors zit een beperking en een geheim'

Hij houdt van gesloten ruimten, waarbij het gissen is wat er achter de deur gebeurt. Decorontwerper Thomas Rupert viert zijn 25-jarig jubileum in Rotterdam met de herneming van Mirror Mirror.

MIRROR MIRROR van Conny Janssen Danst. Beeld Annette Embrechts
MIRROR MIRROR van Conny Janssen Danst.Beeld Annette Embrechts

Hij verdeelt zijn tijd op dit moment tussen deuren en water. In het DeLaMar Theater in Amsterdam zijn de try-outs begonnen van de draaideurkomedie Geen paniek!, waarvoor vormgever en decorontwerper Thomas Rupert (49) het decor ontwierp, met zeven deuren.

Een draaideurkomedie bestaat bij de gratie van timing in een goed geoliede carrousel van decorstukken. Alles moet als een Zwitsers uurwerk in elkaar passen: hier rinkelt een telefoon, daar gilt een brandalarm, rechts glipt iemand weg, links duikt iemand op. En het publiek van Geen paniek! krijgt halverwege ook nog een 'backstage' te zien: de achterkant zwenkt naar voren. En later weer razendsnel terug.

Vandaar dat Rupert regelde dat regisseur Antoine Uitdehaag met zijn acteursploeg rond Tjitske Reidinga en Peter Blok al vanaf dag één in zijn deurendecor kon repeteren. 'Zo'n opdracht is vooral een technische uitdaging, zeker in de ondiepe zaal van DeLaMar. Het changeren moet vliegensvlug gebeuren.'

Precies 25 jaar beoefent Rupert het vak van theatervormgever. Met choreograaf Conny Janssen, tevens zijn levenspartner, heeft hij meer dan dertig voorstellingen gemaakt. Voor choreograaf Nils Christe bedacht hij het decor van tientallen muziekballetten. En met Alize Zandwijk, voormalig artistiek leider van het Ro Theater, heeft hij een oeuvre opgebouwd van een zo'n zestig producties. Nog steeds is hij haar vaste vormgever, nu bij Theater Bremen, waar Zandwijk 'kunstlerische leiterin' is. En hij heeft opdrachten lopen in Hannover, Bochum, Zürich en Cottbus, nabij de Poolse grens.

Ondertussen, in de haven van Rotterdam, pompt een tankboot 70 duizend liter water in de Onderzeebootloods van de Rotterdamse Droogdok Maatschappij. Vanaf morgen herneemt Conny Janssen Danst hier de succesvolle locatievoorstelling Mirror Mirror (2014). Het vormt het hoogtepunt van haar zilveren jubileumjaar: het Rotterdamse dansgezelschap bestaat 25 jaar.

Rupert ontwierp ook het decor voor Mirror Mirror. In de loods van 100 meter lang en 26 meter breed weerkaatst een gigaspiegel de bewegingen van de dansers en de golfslag van het water in het enkelhoge bassin. De live spelende musici van Sinfonia Rotterdam huizen met hun violen, harp, slagwerk en piano in de voormalige kantoorruimte, die als opengewerkte kijkdoos boven het wateroppervlak hangt.

'Bij een dansvoorstelling heb ik meer vrijheid. Er ligt geen verhalend stramien vast. Dan kan ik mijn fantasie ten volle benutten.' Dat resulteert in schijnbaar overmoedige ideeën over op voorhand onmogelijk lijkende decors. Zoals een vloer met 30 duizend proppen papier (Zout, 2013), die de choreograaf bij de eerste repetitie het liefst in de prullenbak wilde gooien. Wat ze toch niet deed, want die door Rupert bedachte beperking vormt haar uitdaging.

'In al mijn decors zit een beperking en een geheim', zegt Rupert. Ook al had hij niet voorzien dat het water in Mirror Mirror elke vier dagen ververst moest worden om bacteriële infecties en algengroei te voorkomen, want te gevaarlijk was voor de dansers. Gelukkig doet een tankboot slechts een half uur over het leegzuigen en volpompen van het bassin - je bent in een wereldhaven of niet.

Behalve aan het deurendecor en het waterbassin werkt hij ook aan een zogenoemde Bauprobe (bouwproef) in Duitsland. 'Dat kennen wij in Nederland niet. Bij een Bauprobe worden alle ingediende decors in goedkoop materiaal opgebouwd en in een grote zaal aan directie, techniek en Bühnemeister gepresenteerd. Om te kijken of verhoudingen en zichtlijnen kloppen.'

Rupert houdt ervan iets ouds nieuw leven in te blazen. Op zijn 11de bouwde hij al met zijn vader skelters en racefietsjes van slooponderdelen. Nog steeds bouwt hij met zijn vader van 78 - 'we lijken op elkaar' - zelf ontworpen motoren, in zijn tweede huis in Lanaken, net over de Limburgse grens. Ze zijn inmiddels aan de vierde bezig. 'Mijn jongensdroom was een huis waarin ik met auto en motor door de woonkamer kon rijden. Dat is dit fabriekspandje geworden, gekocht op een veiling.'

Spiegeltje, spiegeltje

Thomas Rupert, geboren in Maastricht, is in Duitsland bekender dan in Nederland en werd er meermaals gelauwerd, onder meer met de Rolf Mares Preis. In Nederland ontving hij voor zijn vormgeving van In de ban van Broadway (2016) een Musical Award. Zijn ontwerpen ontvangen vaak loftuitingen in recensies zoals 'het mooiste decor van het seizoen' en 'spiegeltje, spiegeltje aan de wand, wie heeft het mooiste decor van het hele land?' Het antwoord laat zich raden.

Mirror Mirror van Conny Janssen Danst: 21/6 t/m 9/7, RDM Onderzeebootloods, Rotterdamse Haven.

Geen Paniek!: 21/6 t/m 23/7, DeLaMar Theater, Amsterdam.

De dyslectische Rupert maakte nooit de havo af. Wel werd hij bij uitzondering zonder diploma aangenomen op de Academie voor Schone Kunsten in Antwerpen, bij mode en kostuumontwerp. Toen hij theatervormgeving erbij ging doen aan de Kunstacademie in Maastricht, viel alles op zijn plek. Via schrijver en regisseur Koos Terpstra werd hij aan de Rotterdamse Conny Janssen voorgesteld. Inmiddels hebben ze bijna twintig jaar een relatie, nadat hij voor Welk een eer voor het vaderland te mogen sterven (1996) een bejubeld ontwerp had gemaakt van omvallende olievaten, zandzakken ('vaderlandertjes') en dansers aan touwen.

Wie het oeuvre van Rupert bekijkt, ontdekt een voorliefde voor gebarsten muren, hoge deuren en lekkende wasbakjes. Het lekkende wasbakje, te zien in de jongste productie van Conny Janssen Danst (Home, 2017) en in Van Waveren (2015), de afscheidsvoorstelling van Alize Zandwijk bij het Ro Theater, is hem zeer dierbaar. Het stamt al uit Nachtasiel (1998), ook van het Ro Theater, een succesvoorstelling die over de wereld toerde. 'Een decor wordt mooier als het slijt. Decorstukken krijgen dan een eigen leven. Daarom hergebruik ik ze vaak, ze reizen met mij mee. Bovendien is het duurzaam en spaart kosten.'

De spiegel in Mirror Mirror kocht hij over van een Duitse productie. De wanden in Home, getekend door waterschade, stammen uit Van Waveren en deden eerder dienst in Vuurvrouwen (2014).

'Ik ben niet van open toneelbeelden waarin alles mogelijk is. Ik hou van gesloten ruimten waarin een deur de opkomst van acteurs of dansers bepaalt. En waarin je gist naar wat zich achter die deuren en muren afspeelt. Als zo'n deur ook nog 5 meter hoog is, lijkt het of je in je kindertijd net niet bij de klink komt. En feestzalen moeten uitstralen dat je niet weet of het feest nog moet beginnen of al dramatisch is geëindigd.'

MIRROR MIRROR

voor Conny Janssen Danst

Al vanaf 1999, tijdens het maakproces van de dansvoorstelling Oktober, dromen Rupert en choreografe Conny Janssen ervan dansers in water te laten dansen. Vooral vanwege de betovering van het spiegelende oppervlak. Maar voor een reisvoorstelling is zoiets ondoenlijk. Dus toen ze de Onderzeebootloods, nog voor de grote renovatie, mochten gebruiken als locatie, tekende hij daar een waterbassin in. Tijdens een eerdere locatievoorstelling, op het dak van De Hofbogen (Common Ground, 2010), had hij gezien wat een betovering daarvan uitgaat. Tijdens het laatste optreden kwam namelijk een stortbui over. Het uitzicht over Rotterdam werd door de spiegelende plassen alleen maar mooier. Daarom pompt een tankboot nu elke vier dagen vers water in het enkelhoge bassin van Mirror Mirror. Gelukkig blijkt de nieuwe dekcementvloer ook waterdicht.

Van Waveren (2015)

voor het Ro Theater

Voor deze afscheidsvoorstelling van Alize Zandwijk bij het Ro Theater bouwde Rupert een decor met verwijzingen naar voorstellingen uit zeventien jaar samenwerking. Niet als zoekplaatje, maar als ode aan een gezamenlijk opgebouwde beeldtaal. Voor de situering van dit dramatische familie-epos over de oprichters van de Keukenhof en de verdamping van een familiekapitaal, bedacht hij een kamer met geweien aan de muur. Die had Eelco Smits in Leonce & Lena (2001) nog gebruikt als klimwand. Een hoge deur van 5 meter maakt de personages kleiner alsof hun kindertijd nog niet voorbij is. Het matrasje was eerder te zien in Het laatste vuur (2009) en het lekkende wasbakje komt uit Nachtasiel (1998). Het tulpenveld dat halverwege over de volle breedte in bloei staat, is gemaakt van plastic afval. De bloemstelen stammen uit Vreugdetranen drogen snel (2013). Toen was het een maisveld met caravan, nu een tulpenveld met rode kelkjes van plastic flesjes. En het wolkje dreef al voorbij in Hondsdagen (2010), een dansvoorstelling van Zandwijk. 'Mijn decors moeten tegen een stootje kunnen. Ze zijn bedoeld voor dans of fysiek theater.'

Tekst gaat verder onder de foto

Van Waveren van het Ro Theater. Beeld Annette Embrechts
Van Waveren van het Ro Theater.Beeld Annette Embrechts

Bruiloft (2003)

voor het Ro Theater

In Bruiloft (2003) van Elias Canetti ontaardt een burgermansfeestje in een apocalyps. Rupert bouwde een grimmige feestzaal, met badkamer, wc en zelfs een snackbarretje. De gasten vallen elkaar steeds meer lastig en het decor spat in het dreigende feestgedruis langzaam uit elkaar. Uit de badkamer spuit 8.000 liter water, een golf die alle acteurs van het podium spoelt. De spelers verdwijnen in een put onder de toneelvloer. Hier is het niet enkel een wasbakje dat lekt, maar het volledige sanitair.

Bruiloft door het Ro Theater. Beeld Annette Embrechts
Bruiloft door het Ro Theater.Beeld Annette Embrechts
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden