Theo Maassen: Baas op het podium, sukkel in huis

Maassen over zijn regiedebuut Billy, opvoeding, #metoo en ouderschap

Van regisseren was het nog niet gekomen, dus zei cabaretier en acteur Theo Maassen ja toen die kans voorbijkwam bij de speelfilm Billy. 'Eng? Ik vind niks eng.'

'Ik denk dat de wereld er heel anders uit zou zien als iedereen een gelukkig seksleven had. Als iedereen zich geliefd, mooi en bemind zou voelen.' Foto Jeroen Hoffman

Het liefst had hij twee keer anderhalf uur afgesproken, maar dat liet zijn agenda niet toe. Drie uur achtereen praten, we moeten maar zien hoe dat gaat. Misschien af en toe even lopen? Theo Maassen kan namelijk niet lang stilzitten. Maar voor Billy heeft hij veel over. Vanaf het eerste moment dat hij het scenario las, over een buikspreker, werd hij erdoor gegrepen. Dus zei hij meteen ja toen producent Pieter Kuijpers vroeg of hij de film wilde regisseren.

'De eerste versie van Billy was twee uur en 28 minuten. Ik dacht: hoe moet dit? Ik kan zelf al niet langer dan anderhalf uur stilzitten, dan moet ik even lopen. Als toneel langer dan twee uur duurt, dan ga ik er - al is het briljant - niet heen. Met editor Bas Icke heb ik weken in het montagehok gezeten en zijn we als een soort slagers de film gaan uitbenen en het vet eraf gaan snijden. Soms deed het verschrikkelijk pijn, maar keek je dan de volgende dag weer, dan dacht je: ja, het moet wel.'

Was het moeilijk de financiering rond te krijgen?

'Elk jaar kun je geld krijgen voor het Telefilmproject. Het thema was deze keer 'romantische komedie'. Dus hebben we ons project daar een beetje naartoe geluld, haha. Het gaat tenslotte over een ingewikkelde liefdesrelatie tussen een buikspreker en zijn pop, eigenlijk om de worsteling tussen de buikspreker en zijn talent.'

Je zei eerder over Billy: 'Er is een groot contrast tussen botheid en gevoeligheid in deze film, zoals dat er ook is in mijn shows.'

'Ja. Dat is het ingewikkelde van Gerard, de poppenspeler. Het is een man die beide kanten in zich heeft. Alleen wordt zijn brutale kant, verbeeld door de pop, door het publiek meer beloond dan zijn gevoelige kant. Met dat grove is hij succesvol, daar verdient hij geld mee.'

Staat die pop ook voor het publiek? Op een gegeven moment zegt de poppenspeler: 'Eerst is hij je vriend en dan gaat hij je respectloos bekritiseren.'

'Ja, dat is cruciaal. Het publiek speelt een grote rol in deze film, publiek dat later net zo makkelijk een andere, mindere poppenspeler in de armen sluit. Die kopie van hem is verschrikkelijk, maar dat maakt het publiek niet uit. Daar zit wel een link met de werkelijkheid. Ik verbaas me vaak over cabaretiers die in grote stadions staan met middelmatige grappen. Maar ja, dat is een gegeven in allerlei genres. Oververduidelijke middelmaat scoort meestal het best.'

De poppenspeler wordt zo eigenlijk slachtoffer van zijn eigen talent. Herken je dat?

'Niet echt. In mijn privéleven misschien wel, haha, maar op het podium ben ik de kapitein, daar bepaal ik de koers. Ik heb weleens gehoord van een vrouw die vroeger bij André van Duin werkte dat André eigenlijk ook wel van absurdistische humor hield. Dus op een gegeven moment had hij van die scènetjes met absurde humor. Maar dat heeft Joop van den Ende toen uit zijn hoofd gepraat: André, mensen willen dat niet, doe nou wat je altijd hebt gedaan. En André deed gedienstig wat ome Joop wilde. Volgens mij is hij een voorbeeld van een zeer getalenteerde man die gekozen heeft voor wat het publiek wil, en daar ook slachtoffer van was. Of hij had niet het karakter tegen de stroom in iets anders te maken. Dat is ook ingewikkeld, hoor, dat herken ik wel.'

Cv Theodorus Wilhelmus (Theo) Maassen

1966 Geboren in Oegstgeest. Groeide op in het Brabantse Zijtaart.

1987-1991 Academie voor Drama, Eindhoven.

1990 Winnaar Groninger Studenten Cabaret Festival en Cameretten. Sluit zich aan bij Comedy Train.

1994 Theaterprogramma Bepaalde dingen.

1996 Theatervoorstelling Neuk het systeem.

1997 Theatervoorstelling Ruwe Pit.

2000 Rol in tv-serie All Stars.

2001 Rol in film Amnesia. Hoofdrol naast Carice van Houten in Minoes.

2002 Theatervoorstelling Functioneel Naakt

2006 Wint Poelifinario voor Tegen beter weten in en Prins Bernhard Cultuurprijs.

Rol in Walz. Theatervoorstelling Tegen beter weten in.

2008 Hoofdrol in TBS.

2009 Theatervoorstelling Zonder pardon.

2011 Theatervoorstelling Met alle respect. Film De Bende van Oss.

2012 Hoofdrol in Doodslag.

2013 Theatervoorstelling Einde oefening, VARA-oudejaarsconference.

2014-2016 Gastheer 24 uur met...

2014 Poelifinario.

2016 Theatervoorstelling VanKwaadtoterger.

2017 Wint Poelifinario


Theo Maassen woont in Eindhoven. Met zijn vriendin heeft hij twee dochters. Vanaf 4 januari draait Billy in de bioscoop.

Hoe komt het dat je zo goed weet wat je wil?

'Ik heb als kind denk ik een gezonde dosis liefde en aandacht gehad. Ik neem mezelf serieus, gek genoeg. Ik heb geen zin dingen te doen die ik niet leuk vind. Dat doe ik dan ook niet. Ik wil op een zorgvuldige manier mooie verhalen vertellen. Daarom ben ik niet erg vaak op tv, dat boeit mij niet zo.'

Dank je die instelling aan je ouders? Een vroegere leraar van je zei in een interview dat je ouders vonden dat hun kinderen moesten doen waar ze zin in hadden. Het leven was te kort om tijd te verdoen, vertelden ze op ouderavonden.

'Haha, ik heb daarover juist veel ruzie gehad met mijn vader. Die had heel andere plannen met mij dan dat ik naar een theateropleiding zou gaan. Mijn vader wilde dat ik een soort zakenman zou worden. Dus ik moest maar naar de heao. Mijn vader heeft in een Japans interneringskamp gezeten toen hij een jaar of 14 was. Op die leeftijd zat ik op de havo en liep de kantjes ervan af. Dat maakte iets naars in hem los. Mijn zus is rechten gaan studeren omdat mijn vader dat graag wilde; het bleek niets voor haar te zijn. Maar toen ik uiteindelijk naar de theateropleiding in Eindhoven ging en mijn vader zag dat ik mijn best deed en op mijn plek was, was het wel goed.'

Heeft de dood van zowel je broer als je beide ouders dat gevoel van autonomie versterkt?

'Nee, ik heb dat altijd gehad. Ik heb soms de indruk dat zoals stripfiguur Obelix in zo'n ketel met toverdrank is gevallen, waardoor hij heel sterk werd, ik in een ketel met zelfvertrouwen heb gelegen. Als ik zo'n film ga regisseren terwijl ik dat nooit heb gedaan, vragen mensen: 'Vond je het niet eng?' Nee, ik vond het niet eng. Ik denk altijd: ik kan me wel zorgen maken over van alles, maar op het moment zelf red ik me wel.'

Waarom sprak het scenario van Billy je eigenlijk zo aan?

'Wat ik mooi vind, is dat het om een beautiful loser gaat. Dat vind ik het allermooiste personage in films, maar ook in het echte leven. In wezen zijn alle mensen beautiful losers. Je hebt een paar winnaars, maar meestal zijn dat ugly winners. Poppenspeler Gerard vecht echt voor wat hij waard is en is daarbij absoluut geen klassieke held. Hij is ook verschrikkelijk egocentrisch. Dat vind ik leuk. Ik vind het juist raar aan een tv-programma als College Tour dat succesvolle mensen komen praten over hun succes. Dat is zo extreem oninteressant. Die succesvolle mensen leven in de illusie dat zij hun succes te danken hebben aan hoe zij zijn. Terwijl: de dingen lopen zo. Je hebt er ook geluk voor nodig, en allerlei andere factoren waarop je geen grip hebt.'

Stel dat jij net als die pop een week lang alles zou uitspreken wat je dacht. Zou je dan in de problemen komen?

'Dat zou verschrikkelijk zijn. Iedereen denkt toch allerlei afschuwelijke dingen? Onaardige dingen, liefdeloze dingen. Ik vind het knap dat we onszelf toch zo goed weten te beheersen.'

Mensen die zich niet weten te beheersen, worden over het algemeen vrij hard afgestraft.

'Nogal lukraak ook. Dat vind ik er vooral raar aan. Er zijn mensen die met alles wegkomen en soms zijn bepaalde mensen juist ineens enorm aan de beurt. Dan zijn de reacties meteen ook meedogenloos. Dat is pure sensatiezucht. Het is maar net waar het meest te halen valt. Het is volstrekt amoreel en willekeurig hoe dat eraan toegaat. Dat zie je ook bij die #MeToo-affaire. Dat staat op nu.nl onder 'amusement'. Terwijl, dat is toch helemaal geen amusement? Dat is toch niet leuk?'

Het doet denken aan het publiek in je film dat vrolijk 'Billy, Billy' scandeert, terwijl er enorm pijnlijke dingen op het podium gaande zijn. En aan wat strafrechtadvocaat Peter Plasman in een interview zei: 'Het volk ging vroeger als uitje om met een broodje op het marktplein bij het schavot te staan. Om koppen te zien rollen, als amusement. Zo is het publiek helaas altijd geweest.'

'Ja, er is een periode geweest dat in Nederlandse theaters katten met een touw naar beneden werden gelaten met een brandend vuur eronder. Die kat ging allerlei rare bewegingen maken om te vermijden dat-ie verbrandde. Terwijl dat diertje hing te gillen en te krijsen, zaten mensen daar als amusement naar te kijken. Ja. Dat zit ook in ons blijkbaar.

'Net zoals er viespeuken zijn die een graantje meepikken van hun macht, zijn er viespeuken die een graantje meepikken van de sensatielust. Dat is ook goor, het is allemáál viespeukerij. Zo zijn niet alleen de beschuldigde mannen die zich door een jongen laten aftrekken een viespeuk, maar ook de mensen die vanwege hun eigen ambitie hun broek uitdeden. Er zijn gewoon veel viespeuken. Ik had ooit de grap in mijn programma dat alle mannen viespeuken zijn. Je kan tegen elke man op straat roepen: 'hé, viespeuk', en elke man zal denken: ah shit, ze weten het dus. Dus dat we ons in veel gevallen zo netjes gedragen, verdient een compliment. Zoals ik het ook geweldig vind dat we met onze auto's met 130 km per uur op een paar meter afstand van elkaar op snelwegen rijden. Wat een fantastische diersoort zijn we dat we dat voor elkaar krijgen. En ja, af en toe is er een ongeluk.'

Waar alle aandacht naartoe gaat.

'Ja. Het wordt zo uitvergroot allemaal. Die #MeToo-discussie gaat over een ingewikkelde wereld, namelijk de wereld van de seksualiteit. We komen dan op zoiets dierlijks. Je hebt het leven en iemands seksleven, dat zijn twee volstrekt verschillende levens. Je hebt geen idee wat er woekert en wordt onderdrukt. Ik denk dat de wereld er heel anders uit zou zien als iedereen een gelukkig seksleven had. Als iedereen zich geliefd, mooi en bemind zou voelen. Maar ook als meer mooie mensen het met lelijke mensen zouden doen. De wereld is superoneerlijk. Mensen zijn inventief en zoeken naar manieren om toch te krijgen wat ze willen. En soms gaan ze dan voorbij aan wat die ander voelt of denkt.'

Tekst gaat verder onder de foto

'Je kan tegen elke man op straat roepen: 'hé, viespeuk', en elke man zal denken: ah shit, ze weten het dus.' Foto Jeroen Hoffman

Zouden we onze viespeukerigheid vaker moeten tonen?

'Daar is iets voor te zeggen. Met vrienden doe ik dat wel. In het theater merk ik, als ik er grappen over maak, uit de ontlading bij het publiek dat daar de spanning zit.'

Zijn mannen grotere viespeuken dan vrouwen?

'Nee. Een verschil is wel dat mannen een uitwendig en vrouwen een inwendig geslachtsorgaan hebben. Bij mannen ligt hun seksualiteit letterlijk meer aan de oppervlakte en wordt misschien daardoor sneller geprikkeld. En misschien is-ie daarom ook oppervlakkiger, betekenislozer. Vrouwen worden iets minder snel geprikkeld, maar als het gebeurt, is het volgens mij wel heviger. Met emoties is dat juist andersom.'

Denk je dat homoseksuele mannen perverser zijn dan heteroseksuele mannen?

'Volgens mij maakt het geen reet uit. Alleen, twee mannen, allebei een uitwendig geslachtsorgaan: bij twee mensen die gas geven, is er misschien minder rem. Nou goed, ik weet het ook niet, ik ben zelf voornamelijk heteroseksueel.

Voornamelijk?
'Nou ja... Het lijkt me zo ingewikkeld om biseksueel te zijn. Ik vind het nu wel prettig dat de helft van de wereldbevolking voor mij seksueel niet aantrekkelijk is.'

Vond je het wel eens oneerlijk dat je je als man moeilijker omhoog kan wippen?

Haha, nee, helemaal niet. Maar het gebeurt natuurlijk de hele tijd. Kijk maar eens naar wat voor vrouwen die voetballers hebben. Volgens mij moet dat de volgende ronde zijn in de #MeToo-discussie. Natuurlijk kan een bepaalde status macht geven, maar schoonheid is ook macht. Een mooie vrouw is schaars. En schaarste geeft waarde en dus ook macht. Dat vrouwen dat inzetten om hogerop te komen, is zeer bedenkelijk. Ik vind dat dat nu vaak op een lelijke manier gebeurt. Dus vrouwen moeten niet zo wijzen naar mannen, wat die allemaal fout doen. Ik denk dat vrouwen veel voor de wereld kunnen betekenen als ze hun schoonheid juister en met meer moraal zouden inzetten. De Griekse komediedichter Aristofanes schreef al het toneelstuk Lysistrata. Dat gaat over vrouwen die besluiten geen seks meer te hebben met mannen zolang die oorlog blijven voeren. Heel feministisch eigenlijk. Ik vraag me vaak af: waarom hebben de klootzakken, de eikels, allemaal vrouwen die seks met ze hebben en hen liefde en aandacht geven? Ik vind dat afschuwelijk. Van die onsympathieke, rijke Russen, van die criminele klootzakken, die hebben dan zo'n jacht met dertig mooie vrouwen aan boord.'

Werd er vroeger thuis bij jullie openhartig over seks gepraat?

'Ja, dat was volstrekt vanzelfsprekend. Ik zag mijn ouders gewoon bloot in de badkamer. Wat ik altijd heftig vond was dat mijn moeder maar één borst had en zo'n lelijk litteken, ze had op haar 36ste borstkanker gehad. Mijn moeder gebruikte glijmiddel, Sensilube heette dat geloof ik, ik zag het in de slaapkamer staan. Ik heb er nog een sinterklaassurprise over gemaakt. Ik heb zo'n tube gekocht in de winkel, ingepakt en er een gedicht bij gemaakt. Dat kon, het was wel vrijzinnig allemaal. In mijn vriendenkring zul je ook niet snel horen: nounounou, moet dat nou?

Een vriend van mij kreeg een dochter in de tijd van de affaire-Dutroux. Het eerste woordje wat hij haar leerde was 'Dutroux'.' Dat vinden wij dan supergrappig.'

Een vrijzinnige jeugd, succes, een zelfverzekerde inborst, een knap uiterlijk. Hoe komt het je je dan toch identificeert met Billy, een antiheld, een klungel?
Ik ben zelf op veel terreinen ook een klungel. Ik heb alleen veel geluk met mijn talent. Zonder dat had ik me geen raad geweten in deze wereld. Ik raak al in paniek als ik eten moet koken. Dat geeft veel meer stress dan het regisseren van een film. Dat heb ik met veel dingen in het dagelijks leven. Ik durf pas sinds de uitvinding van de tomtom auto te rijden, terwijl ik al heel lang een rijbewijs heb. Ik heb geen oriëntatiegevoel, ben bang voor een gasfornuis. Ik ben een ontzettende sukkel in het echte leven.'

Tekst gaat verder onder de foto

'Ik heb alleen veel geluk met mijn talent. Zonder dat had ik me geen raad geweten in deze wereld.' Foto Jeroen Hoffman

Toen je net vader was geworden, lukte het je niet met je vrouw samen te wonen. Inmiddels wel?


'Ja, wat dat betreft ben ik nu normaal. Vroeger vond ik alles moeilijk, verre vakanties brak ik af omdat ik heimwee had, Oud en Nieuw vond ik ook moeilijk. Dan wist ik niet waar ik heen moest, omdat mijn ouders er niet meer zijn. Dat heb ik nu niet meer omdat ik kinderen heb. Ik heb twee meisjes en dan ben je bezig met of ze slapen of dat ze naar beneden komen. Dan wordt alles praktisch, al je neurosen worden een soort luxe die je je niet meer kunt permitteren. Maar nog steeds kunnen de meeste mensen zich veel beter handhaven dan ik.'

Waar ligt dat aan, denk je?

'Het is denk ik ook wel, God ja, wat is dat?' Denkt na. 'Nou ja, die kracht is natuurlijk ook een zwakte. Dat ik in staat ben om autonoom te zijn, daaraan ligt het grote onvermogen om me aan te passen ten grondslag. Ik ben nooit gediagnosticeerd, maar ik ben wel een typische add'er. Ik kan een hyperfocus hebben, maar voor mijn rijbewijs ben ik bijvoorbeeld vijf keer op geweest. Dat lukt me dan weer niet.'

Hoe was je voordat je je talent ontdekte?

'School was lastig, dat kreeg ik niet goed voor elkaar. Ik ging elke les naar de wc om even te kunnen lopen. Ik mocht op een gegeven moment niet meer mee op schoolreisje omdat ik mijn mond niet kon houden en steeds iets riep. Ik heb ook grote problemen met autoriteit, dat gaat gewoon niet. Ik denk als acteur in films als TBS of Doodslag ook vaak: what if? Wat nou als ik mijn talent niet had gehad als escape? Want dat is echt mijn redding. Als ik dat niet had gehad, had ik die gast kunnen zijn in TBS (waarin hij als Johan van der S. onder andere zijn vader, moeder, oma en vriendin vermoordt, red.), of die ambulancechauffeur in Doodslag (die iemand doodslaat, red.)

Wat voor type was jouw moeder?

'Heb je even? Ik had mijn moeder heel erg gegund om geboren te worden in onze generatie. Die heeft op werkgebied haar potentie niet kunnen verwezenlijken. Ze is huisvrouw geworden, terwijl ze daar eigenlijk hélemaal geen aanleg voor had. Totaal niet. En voor het moederschap ook niet echt.'

Waaraan merkte je dat?

'Ze kon het allemaal niet aan, ik denk dat mijn moeder hypersensitief was. Haar vingers waren zo gevoelig dat ze mij niet met de binnenkant van haar hand kon aaien, dat deed haar gewoon pijn. Ze kon me hooguit strelen met de buitenkant van haar hand. Ze kon mijn broertje en mij ook helemaal niet aan. We waren heftig en hadden heel veel ruzie en dan ging zij op een stoel staan gillen. Ze was ook een supergrappige vrouw, maar dus niet toegerust voor het normale leven. Ze kon sociaal ook geen afstand inschatten. Ze kwam veel te dicht bij mensen. Ik schaamde me altijd dood. Meteen álles vertellen. De díépste zieleroerselen. Toen wij heel jong waren, waren we op een bepaalde manier al veel volwassener dan mijn moeder. Dat was gek. Mama is emotioneel nooit volwassen geworden. Ik heb daar zelf ook lang over gedaan voor mijn gevoel.'

Maar ondertussen heeft ze je altijd wel het gevoel gegeven dat je goed was zoals je was.

'Ja. Misschien wel een beetje te veel. Ze heeft nog eens extra erin gewreven dat ik bijzonder ben. Ik vond dat altijd raar. Mijn moeder vond andere kinderen niet leuk en ons wel. Daardoor dacht ik: als ik nou niet jouw eigen kind was, zou je me dan ook leuk vinden? Vind je me alleen maar leuk omdat ik je kind ben of ook echt om wie ik ben? Dat schiep wel verwarring. Totaal subjectief was ze. Mijn broertje was een pyromaan, dan had hij weer iets in de fik gestoken met een vriendje en dan kreeg dat vriendje de schuld. Johnny Raaymakers had het dan allemaal gedaan, die had mijn broertje meegesleurd in de ellende, terwijl dat helemaal niet zo was.'

Tekst gaat verder onder de foto

'Mama is emotioneel nooit volwassen geworden. Ik heb daar zelf ook lang over gedaan voor mijn gevoel.' Foto Jeroen Hoffman

Zowel je vader als moeder zijn gestorven aan kanker. Hoe ging je moeder met haar ziekte om? Was ze daar ook kinderlijk in?


'Nee, zo zie je weer hoe moeilijk het is om een beeld te schetsen van iemand. Mijn moeder was geweldig toen ze ziek werd. Ze vond het heerlijk in het ziekenhuis te liggen. Dan hoefde ze even geen huisvrouw te zijn en kreeg ze alle aandacht. Als ik met mijn moeder in de wachtkamer van het ziekenhuis zat, was ze echt het zonnetje in huis. Iedereen vond haar daar hartstikke leuk. Uiteindelijk heeft mijn moeder, nadat het haar niet was gelukt om te eten en te drinken, nog twee weken geleefd omdat ze zich zo vastklampte aan het leven. Volgens mij ook omdat ze het zo gezellig vond dat wij de hele tijd in de buurt waren. Bij mijn vader ging dat totaal anders. Die had vrede met de situatie en was dankbaar voor het leven dat hij had gehad. Ik was erbij toen hij in het ziekenhuis te horen kreeg dat er niks meer aan te doen was. Ik zag aan zijn ogen hoe hij het nieuws incasseerde: schrikken en accepteren, in één blik. Vervolgens ging hij een sigaretje roken. Op een moment dat hij zelf had bepaald is hij eruit gepeerd. Over autonomie gesproken.'

Hoe ben jij als vader?

'Ik zou goed functioneren in de generatie vóór mij.'

Dat je op zondag het vlees komt snijden?

Niet zó extreem, maar in het oude rolpatroon zou ik een geweldige vader zijn. Nu vind ik het hartstikke moeilijk. Ik heb vrienden die ervoor in de wieg zijn gelegd, natural born fathers. Zo ben ik niet. Dat heeft ook weer met concentratie te maken. Ik vind een dag soms zo lang duren. Het is echt jammer dat ik geen oom ben geworden. Ik zou een geweldige oom zijn! Maar als vader wordt er meer van je gevraagd. Door mijn talent heb ik kunnen ontsnappen aan het echte leven, maar als je kinderen krijgt, word je daar toch weer ingetrokken. Met zo laat opstaan, zo laat naar school gaan. Die regelmaat vind ik moeilijk. Ik vond de vaste werktijden van mijn vrouw al ingewikkeld toen ik een relatie met haar kreeg, daar kreeg ik toen ineens ook mee te maken. Voor mij is dat niet natuurlijk. Het is niet mijn natuurlijke manier van doen om na het eten de tafel af te ruimen. Zoiets zou ik zelf nooit doen.'

Hoe merken jouw kinderen dat je het vaderschap soms moeilijk vindt?

'Mijn dochter van 9 is op een hoop gebieden al verstandiger dan ik. Dan probeer ik toch iets te koken en dat gaat dan mis. Of ik vínd dat het misgaat. Dan wil ik het allemaal weggooien en zeg ik: 'Ik ga wel eten halen.' En dan zegt zij: 'Pap, dat ruikt hartstikke lekker, laat mij eens proeven.' Dan gaat ze proeven en zegt ze: 'Het is lekker hoor, pap.' Dan is zij de volwassene en ik het kind. Ik schaam me dood, maar dat gebeurt soms. Dus ja, ik heb wel wat met het thema in Billy. Ik ben ook een loser. Al is dat een belachelijke tweedeling. Dat bestaat allemaal niet, winners en losers. Uiteindelijk rommelen we allemaal maar wat aan.'