Interview Theater maken

Theatermaker Benjamin Moen: ‘We hebben gehuild.’ Drie theatermakers over geschrapte scènes

Lars Doberman repeteert bij Orkater Beeld Jochem van Laarhoven/Orkater/Lars Doberman

Goed of niet: schrappen hoort erbij. Een deel van het verloren werk is nu te zien, want theatermakers laten met Boulevard of Broken Scenes de acts en liedjes zien die hun voorstellingen niet haalden. 

Schrijven is schrappen, luidt de beroemde uitspraak van Godfried Bomans. Maar ook in het theater geldt: kill your darlings, de engels­talige variant van het adagium. Veel scènes sneuvelen tijdens het repetitieproces. Soms omdat ze simpelweg slecht zijn. Soms blijken ze toch niet bij het thema te passen, of maken ze een voorstelling te lang. In navolging van de memorabele Nacht van de Collectieven (2016) blazen acht theatercollectieven vrijdag tijdens de ­Boulevard of Broken Scenes dit soort ­gesneefde pareltjes nieuw leven in: een bonte avond door meer dan dertig professionals. V sprak drie theater­makers over hun plannen voor die avond en de pijn van het weglaten.

De Warme Winkel repeteert Beeld Janita Sassen/De Warme Winkel

Benjamin Moen (30) van BOG.

‘We hebben gehuild toen we voor onze voorstelling GOD. (2015) het decor eruit moesten gooien. Een kunstenaar had voor de voorstelling prachtige achterdoeken gemaakt, waarvan één met het goudkleurig folie van een reddingsdeken. Maar het bleek te veel. GOD. verdroeg alleen de essentie: tekst en gebaar tegen een achtergrond van melkwit doek met letters. Nu krijgt dat eerste decor alsnog zijn eigen moment. Als kunstinstallatie.

‘We beginnen ieder theaterstuk altijd met het schrijven van de tekst, in Google Drive. Heel veel zinnen. We zijn alle vier (BOG bestaat naast Ben­jamin Moen uit Sanne Vanderbruggen, Judith de Joode en Lisa Verbelen, red.) volledigheidsfetisjisten en we gaan nooit voor een compromis. We maken veel ruzie over wat wel de voorstelling haalt en wat niet.

‘Uiteindelijk luistert eindregisseur Erik Whien nog eens secuur naar wat we met al die teksten willen zeggen. En naar de melodie van de zinnen. Van hem accepteren we het makkelijker wanneer hij er fragmenten uitgooit. Zo hadden we een grappig lidwoordenlied, dat toch buiten de boot viel. En we hadden het leven van Adolf Hitler samengevat in passieve werkwoorden. Maar dat kwam te ongenuanceerd over. Dat materiaal staat allemaal nog in Google Drive. Een deel daarvan brengen we vrijdag in: buitenbeentjes, geschrapte liedjes. We gaan drie dagen met z’n allen nachten doorwerken om daar deze gelegenheidsvoorstelling van te breien. Als er dan weer weeskindjes ontstaan, bewaren we die voor de afterparty.’

Nacht van de Collectieven 2016 Beeld Jochem van Laarhoven/Orkater/Lars Doberman

Vincent Rietveld (41) van De Warme Winkel

‘We hebben eindeloze lijsten met ­scènes in ons archief. Materiaal dat de voorstelling niet heeft gehaald, maar waaraan we bij het maken toch veel plezier hebben beleefd. Bij De Warme Winkel gebruiken we vaak het oeuvre van een kunstenaar of een tijdsperiode als vertrekpunt en dan bedenken we steevast een bonte reeks acts. Kort voor de première komt meestal pas het definitieve concept bovendrijven. Dan dringt zich vanzelf een selectiemoment op. Soms vallen daarbij de leukste dingen buiten de boot. We gaan nu kijken welke acts daarvan op zichzelf kunnen staan. Van sommige scènes hebben we achteraf toch spijt dat we die hebben geschrapt.

‘Tijdens het maken van Majakovski/Oktober (2017), over de futuristische dichter Vladimir Majakovski, ging het creatieproces alle kanten op. We zaten een tijdje op het spoor van de oprichting van een politieke partij. De voorstelling zou dan een ledenwerfbijeenkomst worden. In de tijd van de Oktoberrevolutie was alle kunst namelijk politiek. Maar we kozen voor een andere vorm: een wake bij het lijk van Majakovski. Misschien dat we dat politieke idee deze week terughalen.

‘De voorstelling De Warme Winkel speelt De Warme Winkel (2016), ging over het leven van choreograaf Pina Bausch, die opgroeide in het café van haar ouders. Toen speelden we met het idee om van haar beroemde voorstelling Café Müller een volkse variant maken, met veel muziek en liederen. Dat idee kan nu, met zo veel makers op de grote bühne van het Internationaal Theater Amsterdam, tot iets bijzonders leiden.’

Nacht van de Collectieven 2016 Beeld Jochem van Laarhoven/Orkater/Lars Doberman

Matthijs van de Sande Bakhuysen (30) van Orkater/Lars Doberman

‘Iedere theatermaker weet dat er soms iets moois moet worden op­geofferd voor een hoger doel. Lars Doberman sluit zich altijd op in een lokaal van Orkater en verzamelt daarbinnen de hele wereld. We slepen alles dat hol binnen. Afbeeldingen, decorstukken, muziekcomposities, liedteksten.

‘We spelen bergen acts voor aan elkaar. Bijvoorbeeld een rare dans met zo’n skydancer; die was eigenlijk bedoeld voor De Familie Mansøn (2015). Of een #MeToo-lied, dat nooit de voorstelling De Vrouw (2018) heeft gehaald. Dat was een vrolijk surfnummer, waarin met vertraagde stem vieze dingen werden gezongen, op de melodie van Girls Just Wanna Have Fun. Een fout lied, dat niet binnen de dynamiek van de voorstelling paste en uiteindelijk té fout was.

‘Ik denk dat we dat nu gaan reanimeren. En misschien blazen we ook die skydancer nieuw leven in. Om daarna tijdens een collectief ritueel definitief afscheid te nemen van onze gekilde darlings.’

CREDITS Boulevard of Broken Scenes, een ode aan de onvervulde belofte. Door Wunderbaum, Nineties Productions, Urland, De Warme Winkel, BOG., Club Gewalt, Orkater / Lars Doberman en Touki Delphine. 11/1, Internationaal Theater, Amsterdam.

Nacht van de Collectieven 2016 Beeld Jochem van Laarhoven/Orkater/Lars Doberman

Boulevard of Broken Scenes door Wunderbaum, Nineties Productions, Urland, De Warme Winkel, BOG., Club Gewalt, Orkater/Lars Doberman en Touki Delphine, 11/1, Internationaal Theater Amsterdam

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.