‘Theater is altijd een beetje gevaarlijk’

Tegen zijn gewoonte in, regisseert toneelschrijver Frans Strijards zijn jongste werk Breekbaar niet zelf. ‘Het is alsof ik een reddingboei aan de regisseur geef en zeg: spring jij maar overboord.’..

Het repetitielokaal aan de Fuutlaan in Eindhoven is nagenoeg leeg; een paar attributen, een schema aan de muur, zijn achtergebleven. Acteurs en regisseur van Het Zuidelijk Toneel zijn met medeneming van alles wat erbij hoort al verkast naar de Stadsschouwburg om te repeteren voor hun jongste voorstelling: Breekbaar, een gloednieuw stuk van Frans Strijards.

De auteur zelf is er niet bij. Hij heeft Breekbaar uit handen gegeven, aan regisseur Matthijs Rümke. Dat deed hij maar één keer eerder; Frans Strijards hield zijn eigen stukken liefst in eigen regie. Bijna onwennig kijkt hij rond in de lege repetitieruimte, waar hij praat over zijn nieuwste werk. Naast Breekbaar is dat Stemmen, een muzikaal stuk voor kinderen vanaf 8 jaar bij toneelgroep Kwatta; en dat is ook Jan, een kort, krachtig werk van Gerardjan Rijnders, waarvan Strijards de regie op zich nam. Jan reist samen met Breekbaar door het land.

Drie keer Strijards dus, na een stille periode van een jaar of twee. Gesprekken over G., Het syndroom van Stendhal, Toeval. Voorval. Het waren stukken waarmee hij furore maakte bij Art & Pro, het gezelschap waarvan hij van 1985 tot 2001 artistiek leider was. Dit en werk van anderen, van modern tot klassiek, ensceneerde hij op herkenbare en dikwijls gelauwerde eigen wijze, met fysiek spel in muzikale bedding.

Totdat zijn club fuseerde met De Trust en die fusie vrijwel meteen op verschillende fronten misliep. Strijards (1952) vond kort onderdak bij het Haagse Nationale Toneel, maar heeft inmiddels de Randstad verwisseld voor Eindhoven, waar hij opgroeide.

‘Ik voel me in een verre verte wel verwant met Bernard Haitink, die niet wil dat zijn biografie verschijnt. Als het dan moet, schrijf je ’m toch liever zelf’, zegt Strijards naar aanleiding van Breekbaar. Dat ligt hem zeer na aan het hart, en vertoont parallellen met zijn eigen bestaan. ‘Toneel is oorlog’, zegt actrice Ria Eimers in een korte toelichting bij haar rol in het stuk. Zij speelt Magda, een bezield en eigenzinnig masterclass-docente, die zich geconfronteerd ziet met een wereld waarin geld en commercieel denken (gepersonifieerd door Bert Luppes) al prominenter worden, ten koste van onafhankelijk kunstenaarsschap. ‘Strijards heeft dat meegemaakt en in zijn tekst scherp verwoord.’

Strijards haalt eens diep adem. ‘Ik wou al heel lang geleden een masterclass geven voor acteurs. Omdat ik vind – na de academie moeten de studenten dóórgaan. Ik wou dat ze leerden dansen, ik wou dat ze leerden goed bewegen.

‘Ik doe het met liefde en zolang als ik het kan, zou ik het willen doen. Maar we kregen het financieel niet rond. Het is niet gelukt. Het gaat ook niet lukken in Nederland.’

‘Meteen wilde ik erover schrijven. Zonder enige twijfel, zoals ik ook wil schrijven over de cultuurpolitiek. Maanden achter elkaar zit ik in m’n eentje te pielen, in zelfgekozen isolement. In Amsterdam was me dat ook niet gelukt.’

Hij vraagt: ‘Heb je weleens het idee dat je aan jezelf opbrandt? Theater is altijd een beetje gevaarlijk. Ik ben zo vaak verliefd op mensen die ik in het toneel rond zie lopen – dat is een ramp voor mijn emotionele stabiliteit. Moet je toch indenken dat je een jaar zit te schrijven en voortdurend verliefd bent op degene die je ‘‘schrijft’’!’

Hij wist al snel dat hij het niet zou regisseren. Een bevrijding. En een verschrikking. ‘Het is fantastisch dat iemand mijn ding ensceneert, maar iedereen is zich ook bewust van de kwetsbaarheid van die constructie. Het is alsof ik een reddingboei aan Matthijs geef en zeg: spring jij maar overboord. Ik zie wel waar ik terechtkom.’

Bij Stemmen had hij er minder last van. Hij heeft het inmiddels gezien en is er gelukkig mee. ‘Binnen mijn werk is dat de alfa en is Breekbaar de omega – over een einde daarvan. Wat op geen enkele manier wil zeggen dat de míjne nu ten einde is. Het zijn alleen twee boekensteunen waartussen een oeuvre staat.’

Strijards gaat door, onder de vleugels van zijn stichting De Voortzetting. Met hopelijk masterclasses. En: ‘Ik ben nog lang ziet uitgeschreven.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden