Profiel

Theater als therapie

Het gaat er heftig aan toe in de stukken van Thibaut Delpeut. Kan ook niet anders bij een regisseur wiens grootste angst het is gek te worden.

Het door Thibaud Delpeut geregisseerde Racine's Britannicus, met Toneelgroep Amsterdam. Beeld Sanne Peper

Er was een moment dat theaterregisseur Thibaud Delpeut (35) liet zien wat hij werkelijk in zijn mars had. Dat was in 2010. Hij regisseerde Al mijn zonen van Arthur Miller.
Delpeut richtte zich op de relatie tussen vader en zoon in dit familiedrama en maakte van zijn voorstelling een lange, zinderende confrontatie. Het was een psychologisch slagveld. Hij liet zijn spelers over elkaar heen buitelen en door de modder kruipen. De dialogen van dit zestig jaar oude toneelstuk knetterden van spanning. Alsof je twee uur naar een vertraagd ontploffende bom zat te kijken. Het was een voorlopig hoogtepunt in het oeuvre van de regisseur, die toen nog maar vier jaar bezig was. De pers was lovend en Halina Reijn vertelde dat ze op de tribune in tranen was uitgebarsten.

Die voorstelling was het sluitstuk van zijn tijd bij TA-2, het talentontwikkelingsprogramma van Toneelgroep Amsterdam. Cum laude geslaagd. Delpeut had een nieuwe omgangsvorm gevonden met klassiekers uit het toneelrepertoire. De theaterwereld lag voor hem open. Na wat omzwervingen is hij sinds kort artistiek leider van De Utrechtse Spelen.
Daar gaat deze week gaat zijn Phaedra in première. Een voorstelling als een 'koortsdroom', belooft de flyer. Vintage Delpeut dus.Phaedra wordt zijn vuurdoop in de grote zaal van de Utrechtse Stadsschouwburg, als directeur van een van de acht grote gezelschappen in het land. In 2006 studeerde hij af aan de Amsterdamse regieopleiding. Het kan snel gaan. Wat heeft Thibaud Delpeut tot nu toe goed gedaan?

Eigen taal

De ambitie was er vanaf het begin. 'Ik wil graag voorstellingen maken voor de grote zaal', zei hij in 2007 in de Volkskrant. Zowel het Haagse Nationale Toneel als Toneelgroep Amsterdam trok aan hem. Ook de Toneelschuur was geïnteresseerd. In Den Haag maakte hij toen het zelfgeschreven Naar Schotland. Dat viel tegen. Die reconstructie van de dubbele zelfmoord van een rijk en ogenschijnlijk gelukkig echtpaar kabbelde stuurloos richting het onverbiddelijke einde. De licht ontvlambare speelstijl ontbrak nog. Het toonde vooral een regisseur op zoek naar een eigen taal.

In Amsterdam regisseerde hij datzelfde jaar Jean Racine's Britannicus. Een zwaar neoclassicistisch drama over keizer Nero, die zich langzaam maar zeker ontpopt als een monster. Hier lukte het wel. Met name de slotscène gaf de voorstelling een ongekende emotionele ontlading. De gifmoord van Nero op zijn broer Britannicus vond plaats op een grote, gedekte tafel en leverde een in alle opzichten waanzinnig beeld. Delpeut koos definitief voor Toneelgroep Amsterdam. Ook omdat hij graag als regie-assistent van Ivo van Hove aan de slag wilde. Het toont zijn gretigheid. Van dichtbij maakte hij mee hoe Van Hove het regisseren op de vloer en het directeurschap van een gezelschap combineerde. Een ervaring die hem nu van pas komt. Ook nam hij allerlei regiemaniertjes van Van Hove over, tot en met diens lichaamshouding als hij de acteurs aanwijzingen geeft. Het leverde hem de bijnaam Kleine Ivo op. Met zijn ensceneringen van het werk van de controversiële Britse toneelschrijfster Sarah Kane liet Delpeut vervolgens zien ook overweg te kunnen met modern toneel. Van haar maakte hij tot dusver Blasted, Crave en 4.48 Psychosis. Deze gitzwarte en nihilistische voorstellingen vol geweld, dood en verwrongen liefde belichten bovendien een belangrijk thema in Delpeuts werk: de mens in crisis. Kane was depressief. Ze pleegde zelfmoord toen ze 28 was, een klein oeuvre achterlatend, waarvan 4.48 Psychosis, een monoloog van een zelfmoordenares, haar meest persoonlijke tekst is.

Phaedra: ziek van liefde

Phaedra is wanhopig verliefd op haar stiefzoon Hippolytos. Ze is er ziek van en overweegt zelfmoord. Ze vertelt haar voedster Oenone van haar plan. Om de zaak te redden, stelt die voor dat Phaedra haar liefde opbiecht aan Hippolytos. Maar die wijst haar af. Woedend en zinnend op wraak vertelt Phaedra aan haar man Theseus dat Hippolytos haar heeft aangerand. Deze ondoordachte leugen heeft onvermoede tragische gevolgen.

Thibaud Delpeut Beeld vk

Angst

Delpeut liet actrice Wendell Jaspers de monoloog op Oerol in een galmende loods uitspreken. Haar schreeuw om aandacht gaf de toeschouwer een akelig helder kijkje in de holle kern van een psychose. Delpeut componeerde er een repetitieve, minimale soundtrack onder, die de sfeer in de loods tot een onheilspellend hoogtepunt stuwde. Als Delpeut in interviews gevraagd wordt naar zijn grootste angst, antwoordt hij steevast: 'gek worden'. Hij kan het weten, want voorafgaand aan de regieopleiding studeerde hij klinische psychologie. De depressies en psychosen die hij toen heeft kunnen bestuderen, zijn voor zijn toneelwerk van grote waarde geweest. Hierin verricht hij, zoals hij het zelf zegt, 'sectie op de ziel'.

De personages in zijn werk zijn altijd gespleten individuen. Ze bevinden zich op de rand van een afgrond. Angsten, of die nu zijn opgelegd door de maatschappij, door anderen of door zichzelf, verlammen deze figuren. Totdat altijd weer die ene uitbarsting komt, immer met een maximum aan dramatisch effect geregisseerd, die het personage over de rand van de afgrond en in het duister duwt. Net als Kane stelt Delpeut telkens de vraag: hoe te leven in een wereld die zich hult in stilzwijgen? Deze existentialistische thematiek bouwde hij verder uit in ambitieuze voorstellingen als Nora van Henrik Ibsen en Caligula van Albert Camus. Voor zijn bijrol in Caligula won Martijn Nieuwerf onlangs nog een Arlecchino. Met Nora (met Halina Reijn in de titelrol) ging hij verder op de lijn die hij had ingezet met Al mijn zonen: razendsnel gemonteerd teksttoneel maken. Hij comprimeerde de tekst tot het pure conflict tussen een man en vrouw in een ongelijkwaardig huwelijk. Reijn stuiterde over het podium als de wanhopige Nora, die de leegte in haar leven probeert op te vullen met perverse rollenspellen. Delpeut verbeeldde haar als een vrouw met een zware depressie. Daarmee maakte hij het stuk los van de feministische kwestie en gaf hij het een welkome moderne impuls. De Utrechtse Spelen heeft, kortom, met Delpeut een regisseur in huis die klassiek repertoire naar zijn hand kan zetten, zodat een modern publiek zich erin kan herkennen.

In Phaedra zal Delpeut verder gaan met zijn ontleding van de menselijke psyche. Ook in dit stuk staat de vraag naar een betekenisvol leven haaks op een wereld vol chaos en wreedheid. In dit geval zijn het Phaedra's onbeteugelde driften en verlangens die haar die wereld in trekken. De titelrol zal opnieuw vertolkt worden door Wendell Jaspers, al Delpeuts muze sinds diens afstudeervoorstelling. Delpeut maakt bovendien gebruik van de gemoderniseerde tekstversie van Hugo Claus uit 1980. Die legde de nadruk op de emotionaliteit van de tragedie. Op de woede en angsten die de verboden liefde tussen Phaedra en haar stiefzoon Hippolytus losmaken.Dat klinkt als basismateriaal voor een zinderende Delpeut-voorstelling.

Phaedra van Hugo Claus door De Utrechtse Spelen. Vanavond première in Stadsschouwburg Utrecht. Tournee t/m 13/12. deutrechtsespelen.nl.

Blasted van Thibaud Delpeut Beeld Sanne Peper
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden