Animatie

The Wind Rises

Een perfect meesterwerk , virtuoos getekend maar toch zo menselijk

Een papieren vouwsel of een bommenwerper: voor Jiro maakt het geen verschil. Zolang zijn ontwerp in de lucht blijft en snel en sierlijk zijn doel bereikt, bestaat er wat hem betreft geen groter wonder dan een vliegtuig. 'Vliegtuigen zijn mooie ­dromen¿, zei zijn grote voorbeeld, de Italiaanse vliegtuigbouwer Caproni, ooit tegen hem ¿ in een droom nota bene. 'En ingenieurs geven die dromen gestalte.¿

De Japanse animatiegrootmeester Hayao ­Miyazaki schept in The Wind ­Rises, zijn naar eigen zeggen ­aller­laatste film, nu eens geen ­sprankelende fantasiewereld à la ­Spirited Away (2001), Howl¿s Moving Castle (2004) of Ponyo (2008). De film is een onvervalste ode aan Jiro ­Horikoshi (1903-1982), de ­ingenieur die enkele van Japans ­belangrijkste ­gevechtsvlieg­tuigen in de Tweede Wereldoorlog ontwierp.

Terwijl Miyazaki ­Jiro¿s loopbaan volgt, blijft de oorlogsdreiging sluimeren. Een fantastisch vormgegeven, ijzingwekkende scène rond de verwoestende aardbeving van 1923 wijst vooruit naar de bombardementen van Hiroshima en Nagasaki. ­'Japan zal branden¿, wordt herhaaldelijk tegen Jiro gezegd.

Maar hoe dichtbij de oorlog ook komt, het gaat Jiro én Miyazaki steeds om de schoonheid van het vliegtuig. De ene magistrale vliegscène na de andere toont hoe Jiro¿s gestroomlijnde constructies de hemel ­doorklieven. Hoe het vuur van hun motoren brandt, dwars door de ­wolken heen. Hoe het zonlicht ­glinstert op hun vleugels. Je vergeet meteen dat Jiro geen kunstwerken creëert, maar wapens.

Jiro zelf lijkt dat ook nauwelijks te beseffen, en Miyazaki houdt te veel van zijn held om het hem kwalijk te nemen dat hij zo naïef of ongeïnteresseerd met oorlogstuig omgaat. Opvallend is dat de volwassen Jiro qua uiterlijk weinig verschilt van Jiro als kind; alsof Miyazaki wil dat je de onschuldige dromer in hem blijft zien.

Dat lukt. Maar Jiro wordt ook veel menselijker door de grote liefde die hij opvat voor Nahoko, een meisje dat al schilderend haar eigen hommages brengt aan de hemel en de wolken. Ze leren elkaar vroeg in de film kennen, als hij haar wegwaaiende hoed vangt, maar verliezen elkaar vrijwel meteen weer uit het oog. Uiteindelijk schuift Miyazaki dan toch alle vliegtuig­perikelen opzij om, precies op het juiste moment, baan te maken voor die door de wind geregisseerde ­romance.

The Wind Rises ('Kaze Tachinu¿) krijgt dan ook zelf vleugels. De kus die Jiro Nahoko geeft terwijl ze op een heuvel staat te schilderen; hoe ze zijn hand zoekt terwijl hij naast haar bed zit te werken: het is allemaal zo raak en echt dat je vergeet naar een animatiefilm te kijken. Brok in je keel als ­Nahoko tuberculose blijkt te hebben en Jiro haar steeds weer achterlaat. Hij heeft immers dromen die gebouwd moeten worden.

En zelfs dan, als oorlog en ziekte overal aan de film knagen, slaagt ­Miyazaki erin om The Wind Rises tot aan de rand te vullen met levenslust. Blijkt dit inderdaad zijn zwanenzang ¿ de man riep al vaker zijn pensioen uit ¿ dan had het afscheid niet mooier (en pijnlijker) kunnen zijn: zo¿n perfect gebalanceerd meesterwerk, virtuoos getekend en toch zo menselijk, dat doen weinigen ­Miyazaki na.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden