The White Tiger

Een schurk, maar een leuke schurk

In zijn zojuist verschenen reisverslag Ghost Train to the Eastern Star prikt Paul Theroux op een venijnige manier door het populaire beeld van het 'Nieuwe India': de opkomende wereldmacht van ondernemers als Lakshmi Mittal, van outsourcing en call centers. In Theroux' visie is dat slechts een fineerlaagje waarachter een beerput van ellende schuilgaat.

Dit beeld wordt 'van binnenuit' bevestigd in de roman The White Tiger, van de in Madras geboren en in Mumbai (Bombay) woonachtige Aravind Adiga . Afgelopen dinsdagavond ontving Adiga er de Man Booker Prize voor, de meest invloedrijke literaire onderscheiding van het Engelse taalgebied. The White Tiger - een debuutroman - wordt nu vrijwel zeker een internationale bestseller.

Ondanks zijn invloed komt de prijs er de laatste jaren overigens wat bekaaid af in de Britse media. Waar de BBC in het verleden, voorafgaand aan de bekendmaking van de winnaar, levendige paneldiscussies, ambitieuze videoclips en auteursinterviews rond de shortlist van zes boeken organiseerde, moest de prijs het afgelopen dinsdag doen met 20 seconden in The Ten O'Clock News. Jammer, want met Adiga lijkt zich een bijzonder talent te hebben aangediend.

The White Tiger beschrijft het hedendaagse India vanuit het perspectief van Balram Halwai, een ambitieuze jongeman die afkomstig is uit wat hij 'de Duisternis' noemt: het platteland waar zeventig procent van de Indiërs woont, en waar de verworvenheden van het 'Nieuwe India' nog volstrekt niet zijn doorgedrongen.

Adiga heeft zijn roman gegoten in de vorm van zeven lange brieven van zijn hoofdpersoon aan de Chinese premier Wen Jiabao, die binnenkort een bezoek zal brengen aan India. Balram is ervan overtuigd dat de toekomst van de wereld in handen ligt van 'de gele man en de bruine man' en dat de heerschappij van hun toenmalige meester, 'de witte man', ten einde is.

Omdat hij bang is dat de Chinese premier tijdens zijn bezoek slechts de glitterende façade van zijn land te zien zal krijgen, wil hij hem via zijn brieven een beeld geven van het werkelijke India. Het resultaat is een scherpzinnig, cynisch en bij vlagen zowel humoristisch als tragisch gekleurd vertoog, waarin Balram niet alleen het verhaal vertelt van zijn land, maar ook zijn eigen levensverhaal presenteert.

Al op school valt zijn intelligentie en ondernemingszin op. Een onderwijsinspecteur noemt hem goedkeurend 'een witte tijger': een fenomeen dat maar éénmaal per generatie voorkomt. Nadat Balram zijn vader, die riksjakoelie was, bloed spuwend aan tbc heeft zien overlijden in wat in 'de Duisternis' doorgaat voor een ziekenhuis, besluit hij zich in de grote stad te vestigen.

Via bekwaam, hoewel niet altijd even ethisch, manoeuvreren, weet hij zich op te werken tot chauffeur van Mister Ashok, een van rijken van Delhi, en uiteindelijk tot succesrijk ondernemer.

Met veel aplomb en rijke details, schetst Adiga in Balrams woorden het volmaakt egoïstische en aan de werkelijkheid 'ontstegen' bestaan van India's superrijken, en confronteert hij hun wereld met die van de straatarme meerderheid. 'Nooit eerder in de menselijke geschiedenis hebben zo weinigen zoveel te danken gehad aan zovelen', persifleert hij Winston Churchills befaamde Battle of Britain-speech.

Het verschil tussen het oude en het nieuwe India, zo meent Balram, is dat er vroeger duizenden kasten en lotsbestemmingen bestonden, en tegenwoordig nog slechts twee: 'Mannen met Dikke Buiken, en Mannen met Dunne Buiken. En er zijn nog slechts twee lotsbestemmingen: eten of gegeten worden.' Balrams ambitie is om van de ene kaste en lotsbestemming naar de andere te verhuizen en hij slaagt daar wonderwel in. Dat zijn fortuin het ongeluk van anderen betekent, en dat hij uiteindelijk zelfs iemand vermoordt om zijn doel te kunnen bereiken, is collateral damage.

In de persoon van Balram Halwai maakt Aravind Agida korte metten met de nog altijd niet geheel verdreven romantische illusie da

t armoede iets 'zuivers' of zelfs 'nobels' heeft. Zijn standpunt is dat armoede - net als rijkdom, ironisch genoeg - corrumpeert; dat het monsters voortbrengt. Agida is er daarbij in geslaagd exact de juiste verteltoon te vinden. Zijn hoofdpersoon is weliswaar een schurk, maar wel een voor wie je sympathie blijft voelen en wiens avonturen je daarom met belangstelling blijft volgen.

En natuurlijk is het boek zo actueel al je je maar kunt wensen. Al sinds een aantal jaren geldt het als een gegeven dat India en China de twee opkomende economische grootmachten zijn, terwijl de traditionele economische superpowers - de Verenigde Staten voorop - een neergaande ontwikkeling te wachten staat. De tevredenheid en zelfgenoegzaamheid rondom deze aanstaande ommekeer zijn in India en China al volop traceerbaar. The White Tiger maakt nog eens duidelijk hoeveel genuanceerder het begrip 'opkomende economische grootmacht' valt te kwalificeren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden