Interview

'The Walk raakt aan een universeel thema'

Spektakelfilmer Robert Zemeckis wil dat kijkers van The Walk de wandeling op hoogte nét zo beleven als koorddanser Philippe.

Fransman Philippe Petit balanceert tussen de Twin Towers. Beeld ap

Het vliegtuig dat over de toppen van de Twin Towers scheert: in de Oscarwinnende documentaire Man on Wire (2008), waarop de Amerikaanse filmmaker Robert Zemeckis zijn spektakelfilm The Walk nauwkeurig baseerde, zit het beeld wél. Terwijl de Franse waaghals/ koorddanskunstenaar Philippe Petit (66) in de zomer van 1974 drie kwartier lang op 411 meter hoogte op een koord tussen de twee Twin Towers balanceerde, werd hij vanaf de straat gefotografeerd. Precies op dat moment vloog een vliegtuig boven de torens: op de foto figureert Petit als ontzagwekkend-nietige stip.

In eerste instantie wilde Zemeckis (63) - bril, pak, oervriendelijk, een beetje het voorkomen van een bankdirecteur - het vliegtuig ook in zijn film, vertelt hij eind september in een hotel in Manhattan (op 3 kilometer van de plek waar de Twin Towers stonden). 'Als zijn act bijna voorbij is, wordt Philippe overmand door het gevoel dat-ie wellicht naar beneden kan vallen. Een voet glipt van het koord, even lijkt hij zijn evenwicht te verliezen. Het is een moment waarop iedereen zijn adem inhoudt. In een eerdere versie van de film sneed ik precies toen naar dat vliegtuig. Maar dat voelde plotseling helemaal verkeerd - daarover was iedereen het eens, overleg was niet nodig.' In de montagekamer bleek bewegend beeld van een vliegtuig rond twee digitaal opgetrokken Twin Towers een heel ongepast beeld.

Het was een delicaat proces, wil Zemeckis maar zeggen, het maken van een film waarin 'de artistieke misdaad van de eeuw', zoals Petits stunt ook werd genoemd, dienst doet als heldendaad die het uiteindelijke noodlot van de torens overstemt. Het effect van een zwart-witfoto uit de jaren zeventig bleek anders dan bewegend beeld van een vliegtuig. 9/11 hangt weliswaar als een wolk boven de film, maar aan de aanslagen wordt niet direct gerefereerd, een toespeling in de fraaie slotscène uitgezonderd. Zemeckis: 'Philippes daad was zo menselijk en mooi. De ramp mogen we uiteraard nooit vergeten, maar zoals met ieder mensenleven zouden we in dit geval ook de mooie herinneringen moeten koesteren. Er is meer dan alleen tragedie.'

Regisseur Robert Zemeckis. Beeld ap

Universeel thema

Bovendien is Petit een inspirator voor velen, denkt Zemeckis. 'De film raakt aan een universeel thema: ik denk dat iedereen zich op de een of andere manier creatief wil uiten, of je nou een taart bakt, in een koor zingt of verhalen schrijft. Philippe móest dit doen, niets hield hem tegen. Je mag hem een rebel noemen, een anarchist, maar uiteindelijk kan iedereen zich in bepaalde mate met hem identificeren, denk ik.'

Philippe Petit is een typerend Zemeckis-personage, die zich als ietwat van de realiteit losgezongen avonturier moeiteloos kan meten met tijdreiziger Marty McFly in Back to the Future, globetrotter Forrest Gump in Forrest Gump of eilandoverlever Chuck Noland in Cast Away. Ook Zemeckis' signatuur: de regisseur graaft nooit opvallend diep in zijn personages - in de film geen woord over de wijze waarop Petit na zijn stunt het contact met zijn vriendin Annie en enkele vrienden moeiteloos verbrak - maar zet des te meer in op de natuurlijke charme van zijn hoofdpersonages en zijn verbeelding van grenzeloos spektakel.

Sterker: vergeleken met de documentaire ontleent de film zijn bestaansrecht aan dat spektakel, stelt de regisseur. Laat hem overigens even iets rechtzetten: hij heeft er zo'n tien jaar over gedaan om de film van de grond te krijgen. The Walk is volgens Zemeckis geen remake of herinterpretatie van de documentaire die zes jaar geleden met een Oscar werd bekroond, zelfs al laat hij Petit-vertolker Joseph Gordon-Levitt geregeld rechtstreeks in de camera praten om delen van de geschiedenis samen te vatten. 'De documentaire is geweldig', zegt hij, 'alle betrokkenen vertellen hun verhaal tot in detail, maar wat de docu nooit kon doen is Philippes uiteindelijke wandeling in beeld brengen. Daarvan bestonden immers geen beelden, alleen enkele foto's. Je belééft de wandeling in de documentaire niet.'

Joseph Gordon Levitt als Philippe Petit in The Walk Beeld Sony Pictures

Ballet

De oversteek wilde Zemeckis choreograferen als 'een balletvoorstelling', waarin alle drama en suspense uit het verhaal in de voorbereiding wordt samengebald, zoals ook liedjes in een musical de emotie van de vertelling reflecteren. Toen Petit aan Zemeckis vertelde hoe hij vanaf zijn tweede oversteek Beethoven in zijn hoofd hoorde, dacht de regisseur: klinkt goed, stoppen we in de film. 'Met zijn eerste oversteek voltooide Philippe zijn droom. Vanaf de tweede oversteek werd het een opvoering. Hij was eigenlijk klaar, zijn doel was bereikt, maar hij maakte van zijn wandeling een theaterstuk. Bij elke nieuwe oversteek schroefde Philippe het spektakel omhoog, een fijn uitgangspunt voor het scenario.'

Vanaf het begin lag vast dat Petits duizelingwekkende stappen in drie dimensies werden gefilmd. Zemeckis: 'Toen ik The Polar Express maakte, mijn eerste 3D-film, realiseerde ik mij te laat dat 3D niet zomaar een nieuw speeltje is, maar alleen moet worden ingezet als het logisch voortvloeit uit het verhaal. Als je achteraf wat 3D toevoegt zonder het een integraal onderdeel van de film te maken, bereik je volgens mij niet het gewenste effect. Het bekijken van The Walk in 3D is een must.'

Waar collega George Miller eerder dit jaar een lans brak voor klassieke 2D-cinema en met zijn vierde Mad Max lof oogstte door de actie niet alleen in computers te simuleren, richt Zemeckis zijn blik steevast op de toekomst. Nog een stuk veiliger ook, grapt hij daar achteraan. 'Vroeger wilde ik nog wel eens roekeloos zijn - in Romancing the Stone werkten we met een echte, levende krokodil, maar hé, sinds de opkomst van digitale cinema bestaan er voor filmmakers eigenlijk geen gevaarlijke werkomstandigheden meer.'

Philip Petits coup

In de vroege ochtend van 7 augustus 1974 schoten kompanen van Philippe Petit met pijl en boog een koord van de noord- naar de zuidtoren van het World Trade Center, waarna het met twee zijlings bevestigde koorden extra werd verstevigd. Tijdens de zonsopkomst wandelde Petit in drie kwartier heen en weer, voor hij zich door toegesnelde agenten liet arresteren. Hij werd gearresteerd en geestelijk onderzocht. De aanklager besloot de waslijst aan overtredingen tijdens Petits 'coup' te laten vallen als de koordkunstenaar zijn act gratis voor kinderen in Central Park zou opvoeren. De Fransman bleef in New York wonen en brak tamelijk rigoureus met zijn geliefde en enkele vrienden. Hij is nu 66 jaar oud.

Hoverboard

Die digitale vernieuwingsdrang resulteerde in het verleden zowel in parels (Back to the Future, Forrest Gump) als overambitieuze miskleunen (The Polar Express, waarin verschillende versies van een geanimeerde Tom Hanks onbedoeld aanvoelen als griezelige zombies), waardoor de regisseur zich geroepen voelde de inzet van de digitale trukendoos beter te doseren.

'Computereffecten kunnen zo overtuigend zijn dat je ze niet eens opmerkt', zegt hij. 'Ik hoop dat dat opgaat voor de meeste scènes in The Walk. Maar als je bijvoorbeeld alle mensen of bewegende voertuigen in een computer nabouwt , kan het vreselijk zijn. Het werkt niet als je één enkel trucje uithaalt, dan ziet iedereen direct dat alle auto's namaak zijn. Bij de creatie van overtuigende filmillusies meng je trucs door elkaar, zodat je publiek niet ontdekt hoe je te werk gaat.'

Over illusies gesproken: het is bijna 21 oktober 2015, het jaar waarin Marty McFly in het eerste vervolg op Back to the Future (uit 1990) naar de toekomst reist. Een journalist aan tafel wil graag weten of de regisseur beschikt over een hoverboard, een combinatie tussen skateboard en surfplank, waarmee je dankzij kleine stuwraketjes soepel door de lucht zoeft. Zemeckis knikt instemmend: hij bezit een origineel exemplaar uit de film. 'Het klopt inderdaad dat ik in de toekomst kan kijken.'

Virtual Reality

Alsof je zelf over het koord loopt, met de gapende diepte onder je. Doodeng én leuk.

'Eng', vindt regisseur Robert Zemeckis het virtualrealityspel dat enkel ter promotie van The Walk werd ontworpen. 'En leuk ook. Ik zie het als eerbetoon aan de film. Als zoiets goed werkt, sta ik daar helemaal achter.'

En werken doet het. Links in de kamer waar het spel wordt gespeeld blaast een ventilator wind over mijn lijf. In het midden ligt een dun koord op de grond. Hooguit 2 meter lang is het. Ze versterken het gevoel dat ik bovenop de winderige zuidtoren van het oude World Trade Center sta. De stem van acteur Joseph Gordon-Levitt spoort mij aan om voetje voor voetje naar de Twin Tower in het noorden te bewegen, over een kabel door de wolken.

Het tikje op mijn schouder betekent dat ik de wandeling mag beginnen, maar de eerste stap is onmogelijk: alle alarmbellen die mij doorgaans beschermen tegen een val in een gapende diepte gaan af.

Ooit sprong ik alles behalve virtueel van een honderden meters hoge brug, maar toen zat er ten minste een elastiek om mijn benen. Nu wéét ik dat ik gewoon in een kamertje op m'n benen sta te wankelen, maar mijn hoofd denkt daar heel anders over. Ik probeer mijzelf te herpakken en zet met alle moed enkele passen. Als dit echt was, was ik al zes keer te pletter gevallen. Gelukkig zie ik niet hoe ik naar beneden val.

De virtuele wereld wordt gecreëerd door de Playstation VR, de bril die naar verwachting in de eerste helft van 2016 in de winkels ligt en werkt in combinatie met de Playstation 4. Ook Samsung (Gear VR), HTC en Valve (Vive) en het door Facebook overgenomen Oculus (Rift) brengen binnenkort virtualrealitybrillen op de markt.

Dat de virtuele realiteit voor consumenten binnen handbereik ligt, maakt Zemeckis niet onrustig, noch ziet hij een creatieve rol voor zichzelf weggelegd. 'Een videospel biedt per definitie een zeer persoonlijke beleving, onvergelijkbaar met film. Het hangt er helemaal vanaf hoe hard je als kijker aan het werk wil om een verhaal te ondergaan. Wil je echt bij elk kruispunt in de film beslissen of het personage links of rechts gaat? Ik weet het niet.'

Onbedoelde bijkomstigheid op de filmpromotiedag: enkele minuten in deze virtuele wereld stuwt de hartslag toch echt wat hoger dan een bioscoopbezoek met 3D-bril aan Robert Zemeckis' nieuwe film dat doet.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden