The Unwinding

Hoe de lagere middenklasse in de VS het slachtoffer werd van de onttakeling van de industrie en de overmoed van Wall Street

Hoe kan het reilen en zeilen van de Verenigde Staten van pakweg 1980 tot heden in kaart worden gebracht? Je kunt je licht opsteken bij gezichtsbepalende figuren en hun bevindingen als leidraad nemen. Je kunt, zoals Geert Mak heeft gedaan in Reizen zonder John, in de voetsporen treden van een vroegere reiziger en bezien wat wel en niet is veranderd.

Achtenswaardige methoden. Maar ze kijken van buiten naar binnen. In The Unwinding bewandelt George Packer, sterverslaggever van The New Yorker, de omgekeerde weg. Hij zoomt in op de lotgevallen van drie - schijnbaar willekeurig gekozen - Amerikanen en beschrijft het Amerika van de afgelopen dertig jaar zo veel mogelijk door hun ogen. Een aanpak die de lezer zeer dicht op de huid van het tijdperk brengt - niet in de laatste plaats dankzij Packers meesterlijke schrijfstijl en zijn vermogen om kleine dingen in een groot verband te plaatsen.

De drie hoofdpersonen zijn Dean Price, zoon van een tabaksverbouwer in North Carolina, die eerst zijn geluk beproeft (en niet vindt) met diverse kleine bedrijven en vervolgens manmoedige pogingen doet om een markt te creëren voor alternatieve energie in zijn conservatieve thuisstaat; Tammy Thomas, dochter van een heroïneverslaafde, die getuige is van de onttakeling van de industrie in de rust belt van Ohio en uit alle macht probeert haar zwarte gemeenschap te behoeden voor verder verval; en Jeff Connaughton, die als student in contact komt met presidentskandidaat (en huidige vicepresident) Joe Biden, voor diens campagne gaat werken, carrière maakt in Washington en een leidend figuur wordt bij een van de invloedrijkste politieke adviesbureaus.

Gaandeweg wordt duidelijk dat dit trio toch niet zo willekeurig is gekozen als zich in eerste instantie laat aanzien. Deze drie levens zeggen iets over de transformatie die Amerika heeft doorgemaakt. Meer in het bijzonder: de terugval van de lagere middenklasse en de prominente rol die het snelle geld verdienen is gaan spelen.

Dat laatste ervaart met name Connaughton. Toen hij in de jaren tachtig zijn studie economie voltooide, was het niet langer cool om een carrière op te bouwen bij een gevestigde onderneming waar tastbare dingen werden gemaakt. Daar werd op neergekeken. Nee, als je succesrijk wilde zijn, ging je naar Wall Street, waar je al snel een fortuin kon verdienen met het verhandelen van schimmige financiële producten, die later de hele economie aan het wankelen zouden brengen. En het wheelen en dealen in New York kreeg als het ware zijn politieke pendant in het - ook steeds duurder betaalde - lobbycircuit in Washington.

De apotheose komt in 2008, niet toevallig het jaar waarin de financiële crisis losbarst. Price kan het al jaren dreigende faillissement niet langer ontlopen, Thomas verliest haar baan en haar huis, Connaughton krijgt steeds meer twijfels over zijn lobbywerk en zet er een punt achter. Voor geen van hen draagt de Amerikaanse Droom nog het masker van de schone belofte - de unwinding in de titel van het boek is compleet. En hun lot staat voor dat van miljoenen andere Amerikanen, betoogt Packer. Amerika dreigde een Wal-Mart in het groot te worden. 'Alles moest goedkoper. Prijzen moesten lager, lonen moesten lager. Vaste industriebanen werden spaarzamer, maar er kwamen wel steeds meer store greeters bij (employés met als enige taak het groeten van klanten, red.).'

Packer lardeert de lotgevallen van zijn hoofdpersonen met puntige portretten van een aantal prominente Amerikanen, onder wie oud-generaal en ex-minister Colin Powell, Silicon Valley-pionier en miljardair Peter Thiel, de Republikeinse stokebrand Newt Gingrich, talkshow-koningin Oprah Winfrey, Sam Walton van het naar hem genoemde supermarktimperium en rapper Jay-Z. En hij beschrijft het wel en wee van Tampa, de stad in Florida die zich in de jaren tachtig opwierp als de Amerikaanse metropool van de toekomst, maar hopeloos in de versukkeling raakte en een symbool werd

van stedelijk verval. Het schrijnende hoofdstuk over het kansloze gezin Hartzell uit Tampa is een hoogtepunt van het boek. Met een bijna ironische epiloog: Tampa is de stad waar de Republikeinen in 2012 hun partijconventie hielden en Mitt Romney in het zadel hesen.

Packer kan verweten worden dat zijn blikveld te beperkt is. Hij is gefixeerd op de mislukkingen en het verval en heeft weinig oog voor wat groeit en bloeit - of ziet ook daar ook weer de schaduwzijde van. De notie dat de opkomst van nieuwe mogendheden Amerika ertoe dwingt in economisch opzicht de bakens te verzetten en dat het land wellicht een proces van creative destruction doormaakt, lijkt niet erg aan hem besteed.

Het neemt niet weg dat de onttakeling van een deel van de industrie en de megalomanie van Wall Street een enorme kaalslag hebben veroorzaakt en het leven van miljoenen Amerikanen hebben ontwricht. Dat is (ook) de harde realiteit, en die wordt door Packer ijzingwekkend scherp in beeld gebracht. The Unwinding is niet het laatste woord over de geschiedenis van de laatste drie decennia, maar wel een zeer indringend woord.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden