Recensie The Trial

The Trial is taaie reconstructie van Jozef Stalins showprocessen ★★☆☆☆

The Trial. Beeld Filmbeeld

In de jaren dertig organiseerde Stalin een aantal showprocessen: rechtszaken tegen vijanden van de staat waarvan de uitkomst bij voorbaat vaststond, bedoeld om potentiële oproerkraaiers af te schrikken. Dit leek de Oekraïense cineast Sergei Loznitsa (Maïdan, Austerlitz) een mooi onderwerp voor een documentaire, om te laten zien hoe de machinerie van terreur werkt. Toen hij zich erin verdiepte, vond hij een proces dat destijds van begin tot einde was gefilmd, inclusief geluid – een unieke vondst.

Dit zwart-witmateriaal vormde hij om tot The Trial, een documentaire die geheel uit archiefmateriaal bestaat. Het resultaat is op meerdere vlakken verwarrend. De film oogt als een objectief gefilmde rechtszaak, met een openingsstatement, verweer, aanklacht en vonnis. Met een officier, rechters en aangeklaagden: acht mannen, ingenieurs en economen, die terechtstaan vanwege sabotage van de industrie, daarbij geholpen door Frankrijk en Russen in het buitenland. Dat het found footage is, versterkt de illusie van ‘waarheid’.

Maar het is nep, natuurlijk. De mannen doen bekentenissen over een partij die nooit heeft bestaan. Het is de vraag wie hun omslachtige verklaringen heeft geschreven, waarin ze spijt betuigen over de ‘ondermijning van de USSR’. ‘Sabotage’ blijkt een leeg begrip, want wat ze precies hebben misdaan, blijft volstrekt vaag.

Waar kijk je nou precies naar? Waar gaat echt over in nep? Acteert iedereen? Ook het enorme publiek, bijvoorbeeld, dat aandachtig zit te luisteren? Zien die niet dat de verdachten zichzelf soms tegenspreken, er niet uitkomen? Ondertussen is de montage van Loznitsa verre van neutraal: uit  het overvloedige materiaal koos hij  de momenten waarop iemand een hoestbui krijgt of zijn tekst kwijt lijkt te zijn. Momenten waarop de acteurs uit hun rol vallen, die zullen hebben ontbroken in de propagandafilm die eerder met hetzelfde materiaal is gemaakt.

Er wordt gepraat in The Trial, gepraat en gepraat, maar niets gezegd. Loznitsa toont daarmee schitterend aan hoe taal een rookgordijn kan optrekken. Maar hij zadelt de kijker ook op met een muur van woorden waarop die maar geen grip krijgt. Vooral ook door dat blikkerige, monotone Russisch, in archaïsche, eindeloze zinnen die bijzin op bijzin stapelen, en daardoor lastig te volgen zijn in de ondertiteling. Te murw en verward om nog helder te denken: dat is natuurlijk precies hoe een showproces werkt. Maar dat laten ervaren in een twee uur durende documentaire werkt alleen voor wakkere, hardcore geïnteresseerden.

The Trial

★★☆☆☆

Documentaire

Regie Sergei Loznitsa.

128 min., in 5 zalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden