Drama

The Time That Remains

Beeld van een uitzichtloze wereld

Het Palestijnse jongetje Elia uit Nazareth wordt door zijn leraar berispt, omdat hij in de klas heeft gezegd dat Amerika een kolonisator is. 'Hoe kom je daarbij? Dat zeggen we hier niet.'


Het is een scène die, iets later in The Time That Remains, gewoon nog eens voorbij komt. Exact hetzelfde gekadreerd, met de acteurs op dezelfde plek, maar met een minieme aanpassing in de tekst; nu wordt Elia weer vermanend toegesproken omdat hij Israëls vriend Amerika in de klas een ‘imperialist’ heeft genoemd. ‘Hoe kom je daarbij?’, reageert de leraar. ‘Dat zeggen we hier niet.’



In het afsluitende deel van zijn trilogie over de moderne Palestijnse geschiedenis, en die van zijn eigen familie, speelt de filmer Elia Suleiman (Chronicle of a Disappearance, Divine Intervention) een fijn spel met herhaling. Of het nu de drankzuchtige buurman van Elia is, die zichzelf om de zoveel tijd met benzine overgiet en in de fik tracht te steken, maar steeds faalt. Of de Israëlische soldaten die routineus Elia’s vader intimideren, door vanaf hun legerjeep een schijnwerper op de man te richten, wanneer die rustig hobby-vist.



Met herhaaldelijk terugkerende scènes die zich elke keer nét even anders voltrekken, roept Suleiman de wrange en uitzichtloze wereld op waarin zijn ouders probeerden te overleven, en hij zelf opgroeide – de Elia in de film is Suleiman zelf.



The Time That Remains bestaat voor een goed deel uit exact gekadreerde tableaus, vol zwarte humor. Zo wordt een Palestijnse burger die keurig zijn vuilnis buitenzet, daarbij minutieus gevolgd door een kolossale, mee zwenkende loop van een tank. Het is een uitvergroting die ook zomaar uit een sketch van Monty Python zou kunnen komen, of uit het oeuvre van een van die andere meester-humoristen waarmee Suleimans stijl vaak wordt vergeleken; Jacques Tati.



Suleiman hanteert dezelfde licht-surreële toets, maar zijn werk is dreigender, want meer ingebed in de werkelijkheid. Wanneer de Israëliërs zijn vader Fouad met geweld verhoren, vervolgens in een ravijn kieperen en daar voor dood achterlaten, is dat ook echt gebeurd; Suleiman baseerde zich bij het schrijven van het script deels op dagboekaantekeningen van zijn ouders.



The Time That Remains begint wanneer het Israëlische leger in 1948 Nazareth binnenrolt, het Arabische verzet ineenstort en de burgermeester van de stad gedwongen wordt voor de overgave te tekenen. Suleimans ouders besluiten te blijven en niet, zoals familie, de wijk te nemen naar Jordanië. Zo werkt de film in enkele tijdspannes (jaren zeventig en tachtig, die zich ongeveer laten duiden door de treffend gestileerde interieurs) naar het heden toe. Daarin keert de volwassen Suleiman, die eerder als ongewenst element het land is uitgezet, met Kerstmis terug naar het restant van zijn familie.



Het kostte Suleiman de filmer, die naast Hany Abu-Assad als de voornaamste hedendaagse Palestijnse cineast geldt, grote moeite (en ruim 6 jaar) om The Time That Remains van de grond te tillen; financiers waren er niet happig op. Dit ondanks dat hij met Divine Intervention in 2002 als eerste Palestijn werd geselecteerd voor de hoofdcompetitie van het Cannes Filmfestival, en daar ook enkele prijzen oppikte. The Time That Remains, vorig jaar in première in Cannes, ging daarbij vergeleken tamelijk onopgemerkt voorbij.



Wellicht loopt Suleiman inmiddels ook niet meer helemaal in de pas met de tijdsgeest: waar de Israëlische cinema momenteel hoge ogen gooit met zelfkritische

en ambigue films, waarin daders en slachtoffers maar moeilijk van elkaar te onderscheiden zijn, is bij Suleiman zonneklaar wie er goed of fout is, en wordt die boodschap er weinig subtiel ingeramd.



The Time That Remains is het werk van een verbitterde en afstandelijke regisseur. Een gemoedstoestand die scherpe donkerkomische scènes oplevert, maar tegelijk andere emoties in de weg zit. Suleiman tracht wel te ontroeren, door – in het nu – in lange shots zijn eigen, uitgebluste en droeve gelaat te filmen. Maar die herhaling, eerder in humor zo effectief, krijgt dan iets kokets. En dat is niet de emotie die hij zoekt.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden