The Square toont de menselijke beschaving als een dun laagje vernis

Film (drama) - The Square

The Square is een geestige en vaak hoogst ongemakkelijke satire, maar ook een lust voor het oog, met fraai camerawerk en uitstekende acteurs. De films van Ruben Östlund leveren fantastische stof voor discussie op.

Elisabeth Moss in The Square

Ruben Östlund heeft een bijzonder gevoel voor humor. De Zweedse filmmaker houdt van ongemak en van een specifiek type gêne; een milde paniek die kan ontstaan uit een mix van goede bedoelingen, verwarrende sociale situaties en onhandige reacties. Voeg daar nog een bescheiden dosis absurdisme aan toe en een Östlund-grap is geboren.

The Square

Drama
Regie: Ruben Östlund
Met: Claes Bang, Elisabeth Moss, Dominic West, Terry Notary
142 min., in 37 zalen.

Neem de onenightstand die de keurige Christian (Claes Bang), hoofdcurator van een toonaangevend Zweeds museum, beleeft met journalist Anne (Elisabeth Moss). Alles loopt gesmeerd, totdat het tijd wordt het condoom weg te gooien. Een wonderlijk verbaal gevecht barst los, waarbij beide partijen elkaar in een hoek dwingen. Dat er ook een aap in Annes appartement rondloopt, maakt de toestand er niet beter op.

Wat die aap daar doet? Het wordt niet uitgelegd in The Square, Östlunds vijfde speelfilm, maar het is niet moeilijk te duiden. Net als in zijn films Involuntary, Play en Turist toont de regisseur-scenarist de menselijke beschaving als een dun laagje vernis. Dierlijke instincten spelen nog altijd een rol, met name in groepsgedrag. De mens is en blijft een kuddedier.

Als er op The Square iets valt af te dingen, is het dat Östlund die boodschap er wel wat dik oplegt. Later in de film, in een nu al legendarische, twaalf minuten durende scène, voert hij opnieuw een aap op, dit keer gespeeld door een mens: een performancekunstenaar valt als aap de gasten van een chic diner in het museum aan. Het is een fenomenaal, bloedspannend kunststukje van Östlund en de Amerikaanse acteur Terry Notary (die als bewegingsacteur werkte voor de Planet of the Apes-films), maar de betekenis is weinig subtiel.

Toch wordt The Square, bekroond met de Gouden Palm in Cannes, nooit plat of eenduidig. Daarvoor is Östlund te onderzoekend. Hij bekijkt zaken graag van verschillende kanten; ideeën over beschaafd gedrag, politieke correctheid, man-vrouwverhoudingen of moderne kunst zet hij met venijnig plezier op zijn kop. De regisseur is een meester in sociale ontmaskering, waarbij hij iedereen een spiegel voorhoudt.

Fantastische discussiestof levert dat op. Geweldige films ook, want Östlund is veel meer dan een socioloog. Het gaat hem niet alleen om de inhoud. The Square is een dwarse, geestige en vaak hoogst ongemakkelijke satire, maar ook een lust voor het oog, met fraai camerawerk, bijzondere locaties en uitstekende acteurs.

Zo is het moeilijk iemand anders in de rol van Christian voor te stellen dan Bang. De Deense acteur, tot nu toe vooral actief in het theater, illustreert perfect hoe je de fout in kunt gaan door het goede te willen doen. Christian is zo'n man die bedelaars te eten geeft en nooit een dansuitvoering van zijn dochter mist, maar langzaam verblind is geraakt door zijn succes. Blijmoedig zet hij een kettingreactie aan verkeerde beslissingen in gang. Zo begrijpelijk, zo herkenbaar - en zo pijnlijk onbeholpen.

'Apen tonen ons wat er van ons overblijft als we cultuur wegstrepen: instinct, behoeften, geen schaamte'

De Zweedse regisseur Ruben Östlund (Turist) maakte met zijn Gouden Palmwinnaar The Square opnieuw een film over typisch mensengedrag, dit keer aan de hand van een stel apen in de kunstwereld.