Drama

The Reader

Daldry maakt van The Reader intrigerend drama

Naarmate de Holocaust langer geleden plaatsvond, verandert de Holocaust-film. En niet altijd naar ieders zin. Zoals het concentratiekampsprookje La vita è bella twaalf jaar geleden zowel verontwaardiging als lof opriep, zo is nu de moraliteit van de film The Reader onderwerp van debat. De vraag die daarbij steevast opspeelt: in welke mate mag men de verschrikkingen van de jodenvervolging dramatiseren, en daarmee simplificeren?


Aan het einde van het intrigerende, maar ook iets te veel naar melodrama neigende The Reader, lijkt de Britse regisseur Stephen Daldry (Billy Elliot, The Hours) te willen anticiperen op dat debat. Wanneer de met zijn gemoed worstelende hoofdpersoon Michael Berg op bezoek gaat bij een overlevende van de vernietigingskampen, wijst die hem scherp terecht: Berg moet zijn therapie maar halen uit theater of literatuur, en niet uit de kampen. Want, ‘er komt niks uit de kampen’.



In zekere zin wil The Reader ook geen (al of niet klassiek) Holocaustdrama zijn, maar een vertelling over de generatie Duitsers van ná de oorlog. Hoe die zich dient te verhouden tot de plegers en omstanders van de nazi-gruwelen – dat is de kernvraag die de Duitse rechter en hoogleraar Bernhard Schlink zichzelf oplegde bij het schrijven van zijn roman Der Vorleser. Die wereldwijde besteller uit 1995 geldt inmiddels als verplichte lesstof op de Duitse middelbare scholen.



The Reader begint wanneer het hoofdpersonage Berg eind jaren vijftig plots ziek wordt op straat, en de tramconductrice Hanna Schmitz (Kate Winslet) zich over hem ontfermt. Hij is dan 15, zij 36, maar er ontspint zich al vlot een relatie. Zij brengt hem de seksuele kneepjes bij, hij leest haar voor uit de klassieke literatuur; Homerus, Tsjechov. De camera brengt het naturalistisch in beeld, mooi zonder franje, soms bijna werktuiglijk.



Ondanks een enkel vrolijk moment, hangt er een doem over het geheime samenzijn – Hanna is grillig en afstandelijk. En van de ene op de andere dag verdwijnt ze uit zijn leven.



Berg (als scholier en student gespeeld door David Kross) ziet Hanna pas jaren later terug, onverwacht, wanneer hij met zijn professor (Bruno Ganz) en medestudenten een strafproces bijwoont, als onderdeel van een college over de Duitse schuldvraag. Zes vrouwen staan terecht, voor hun gruwelijke misdaden als kampbewaarders. Cruciaal in The Reader is een geheim dat Hanna met zich meedraagt, en dat haar leven op enkele beslissende momenten een wending gaf, en blijft geven. Dat bijna thriller–achtige element heeft ook een weerslag op Bergs leven. Zijn jeugdrelatie, en kennis van haar geheim, maakt hem weliswaar geen dader, maar wel betrokkene. Weer een sprong verder in de tijd; midden jaren negentig, realiseert Berg zich dat hij met zichzelf in het reine moet zien te komen.



Die heen en weer schakelende tijdendans wordt met veel vernuft uitgevoerd. Scenarist David Hare, die eerder voor Daldry het boek The Hours bewerkte, heeft zich niet laten verleiden om door ingevoegde kampscènes meer kleur aan het verhaal te geven. Net als Berg, en de hele na–oorlogse Duitse generatie, moet de kijker het doen met kille feiten. Als ethische puzzel steekt The Reader knap en intelligent in elkaar, maar op emotioneel niveau schiet de film soms te kort. De oudere Berg (Ralph Fiennes) blijft vlak, de scènes met diens dochter zijn nogal pathetisch.



Niet hij, maar de voor haar rol met een Oscar bekroonde Kate Winslet maakt The Reader meer dan een geslaagde intellectuele exercitie. Haar sterk lichamelijke spel als de moreel verwrongen Hanna blijft je bij,

en is te complex om af te doen als te veel mens, of te weinig monster.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden