FilmrecensieThe Painted Bird

The Painted Bird is oorlogshorror die nog lang door je hoofd blijft spoken ★★★★☆

Petr Kotlár als een jongetje op de vlucht in ‘The Painted Bird’.

Film kan een masochistische ervaring zijn. Als argeloze bioscoopbezoeker geef je je willoos over aan een regisseur, die de macht heeft om beelden voor altijd op je netvlies te branden. Het is aan die persoon om doordacht om te gaan met die verantwoordelijkheid. Als je als kijker een safe word prevelt, is het al te laat.

Het was een gedachte die zich opdrong tijdens het zien van The Painted Bird, de verfilming van de gelijknamige, semi-autobiografische roman van Jerzy Kosinski die al in 1965 controversieel was. Regisseur Václav Marhoul opent met een scène waarin een jongetje op de vlucht is, een fretje in zijn jas. Als zijn belagers hem te pakken krijgen, wordt hij genadeloos in elkaar geslagen; het diertje wordt met benzine overgoten en in de fik gestoken. Minutenlang krijst en piept het, rent het paniekerige rondjes, tot er niet meer dan een verkoold lijfje achterblijft.

Vanaf hier wordt het allengs erger. In beeldschone zwart-witbeelden volgt Marhoul de tocht van dit zwijgzame jongetje, dat in zijn eentje tijdens de Tweede Wereldoorlog naar huis probeert te reizen in een niet nader genoemd Centraal-Europees land. Omdat hij Joods is, of zigeuner, is iedereen die hij tegenkomt hem vijandig gezind. ‘Hij brengt ongeluk’, zegt een bijgelovige plattelandsbewoner, en hij lijkt inderdaad alleen maar afschuwelijke ellende over zichzelf en anderen af te roepen.

Ogen worden uitgelepeld, kinderen afgerost en verkracht, vrouwen in elkaar gebeukt met vuisten. Er is bestialiteit en een verkrachting met een fles. Er zijn meerdere momenten die zelfs de meest doorgewinterde miseriekijker fysiek onpasselijk kunnen maken.

The Painted Bird, overdadig voorzien van dierensymboliek, wil daarmee iets zeggen over de aard van de mens. Vogeltjes die anders zijn dan anderen, omdat ze geverfde vleugeltjes hebben, worden zonder pardon door hun soortgenootjes afgemaakt. Ze pikken net zo lang tot de vreemdeling dood ter aarde stort. Maar de mens is misschien nog wel erger: die staat daar lachend bij te kijken. En er hoeft niet veel te gebeuren of de destructieve menselijke natuur komt naar boven. Vrouwen worden gedreven door wellust. Monsters creëren monsters.

Daarbij vechten walging en betovering om voorrang. Moet die schoonheid de barbarij compenseren? Kan dat? Rechtvaardigt de boodschap het geweld? Ik toon niets expliciet, zegt Marhoul. Maar als je iets ziet, ben je voyeur op afstand. Als je iets níét ziet, kom je in het perspectief van degene die iets wordt aangedaan. Het hoofd vult aan en de maag draait zich om.

De oorlog was erger, zegt Marhoul dan. Maar is dat een reden om de kijker zo veel wreedheid voor te schotelen dat die alleen nog maar afgestompt kan toekijken hoe een stel vluchtende Joden in de rug worden geschoten door de nazi’s?

Zo is The Painted Bird een film die op meerdere manieren door je hoofd blijft spoken. Je eraan onderwerpen is op eigen risico.

The Painted Bird

Drama

★★★★☆

Regie Václav Marhoul 

Met Stellan Skarsgård, Harvey Keitel, Udo Kier

169 min., in 34 zalen 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden