Reportage The Nation

The Nation is een typisch Schilderswijkstuk op de planken- en toch waren de verwachtingen hooggespannen

Eric de Vroedts The Nation opgevoerd in Schauspiel Frankfurt

The Nation op het podium van Schauspiel Frankfurt Beeld Thomas Aurin

Politieagent Ludmilla Bratusek draait een paar keer aan een Rubikskubus en gooit het ding uiteindelijk geïrriteerd terzijde. Lusteloos neemt ze een hap uit een oudbakken donut. Ze verveelt zich. Totdat opeens dat mysterieuze telefoontje binnenkomt over een zaak die het hele bureau op z’n kop zal zetten, en vervolgens de hele wijk en stad.

The Nation is begonnen, nu op het grootste podium van Duitsland: afgelopen vrijdag en zaterdag zag de grote zaal van Schauspiel Frankfurt voor het eerst de Duitse versie van Eric de Vroedts flitsende theaterthriller uit 2017. Hooggespannen zijn de verwachtingen; bij het Duitse gezelschap in regie van David Bösch, bij de intendant en de dramaturg die de partijen samenbrachten, en bij De Vroedt zelf natuurlijk. Hoe transponeer je deze marathonvoorstelling over Den Haag, en specifieker nog, de Schilderswijk, naar Frankfurt?

The Nation draait, even kort samengevat, in soepel door elkaar gesneden scènes om de problemen van een moderne grote stad, met kwesties als migratie, radicalisering, uitsluiting, angst, populisme en salonsocialisme. Op een slimme manier en met gebruik van thrillerelementen, worden standpunten, motieven en vooroordelen steeds van een andere kant belicht en word je als toeschouwer geregeld op het verkeerde been gezet. In Nederland vielen De Vroedt en zijn Nationale Theater met hun Nation meteen in de prijzen.

Als toeschouwer bekend met het origineel, betrap je jezelf al snel op de vraag: hoe zou agent Bratusek hier worden gespeeld? Of Damir, de knuffelmoslim met duistere kantjes? Hoe kijken ze in Frankfurt naar de zaak van het 11-jarig jongetje Ismaël, dat verdween zonder enig spoor?

Bratusek om te beginnen, wordt stevig neergezet door actrice Altine Emini wier hoofd in de openingsscène met kubus en donut groot verschijnt op videobeeld. Als ze kort erna het toneel opstuift, zet dat de toon: Bratusek is luidruchtig, en ook menige scène erna wordt breed uitgespeeld, een contrast met de intieme setting van De Vroedt destijds. Clichématiger en overdreven aangezet, vindt later de recensiesite nachtkritik.de, maar afgaand op de enthousiaste reacties zit de zaal er niet mee.

Die zaal, met zijn pakweg zevenhonderd stoelen is groot en vol: de marathon, in Frankfurt vooralsnog verdeeld over twee avonden, is strak uitverkocht. Wat ook opvalt: de setting is niet toegesneden op een specifieke wijk in Frankfurt, de naam van de stad valt zelfs niet.

‘Om twee redenen’, zegt regisseur David Bösch (41) de ochtend na The Nation I. ‘Ik vond het sterker om het niet vast te pinnen op een plek, om het universeler te houden. Daarbij ben ik hier als gastregisseur. Ik kom niet uit Frankfurt. Als ik met dit stuk problemen van deze stad zou willen aansnijden, wordt me dat waarschijnlijk niet in dank afgenomen. Dat risico wil ik niet lopen.’

Hij heeft het nog niet gezegd, of er tikt iemand bij wijze van groet op het kantineraam: Anselm Weber, intendant van Schauspiel Frankfurt en drijvende kracht achter de Duitse Nation. Hij kende De Vroedt van diens regies in het Noord-Duitse Bochum, zo is het gekomen.

The Nation op het podium van Schauspiel Frankfurt. Beeld Thomas Aurin

Maar De Vroedt is als auteur in Duitsland nog geen naam waar het publiek zonder aarzelen op afkomt en Bösch mag voor zijn gevoel geen enkel steekje laten vallen. ‘Als het niet loopt, is het doodzonde, want het is belangrijke materie, en zoals Eric die het theater inschrijft, is geweldig. Wij hebben ook auteurs die politieke en maatschappelijke onderwerpen aankaarten, maar die bedden dat niet in in een goed verhaal met herkenbare personages en grappige scènes. Elk van de zes episodes is steeds heel verschillend. Dat was voor mij als regisseur spannend, ik heb hier bovendien voor het eerst met video gewerkt. Maar ik denk dat het voor de hele groep een bijzonder project is. Er zijn gastacteurs aangetrokken, we hebben nu een divers gezelschap, een zwarte actrice, een acteur met een Turkse achtergrond – nog niet zo gangbaar in de grote theaters in Duitsland.’

Hij vertelt een anekdote, vers van de avond ervoor: het personage Mariam Traoré wordt gespeeld door Dela Dabulamanzi, een actrice van kleur. Na afloop van tweeënhalf uur Nation I – in het Duits dus – komt een dame uit het Frankfurtse publiek Dabulamanzi vertellen hoe mooi ze het vond. In haar beste Engels, ervan uitgaand dat Duits toch niet echt de taal van de actrice is. Bösch: ‘Dat is toch eigenlijk waar dit stuk over gaat.’

Eric de Vroedt (47) glimlacht als hij het hoort. In de foyer, net voor het begin van The Nation II, kijken we zaterdagavond kort terug op het eerste deel. ‘Het begin vond ik overweldigend goed, ik was ook echt verrast, bij momenten dacht ik: dat is een betere oplossing dan bij ons toen. Maar later wordt het iets minder een mozaïekvertelling dan bij mij, dat vond ik jammer. En ik zit nu een beetje te zeuren uit het perspectief van de auteur, hoor, maar ik vind juist belangrijk dat het specifiek blijft in welke stad en wijk het speelt, en dat is hier dus met opzet niet gedaan. Hoe dan ook, ik liep vandaag door de stad, heel multicultureel, heel gemixt, terwijl we hier in het theater weer in een witte enclave zijn,  dus ja, ik vind het heel erg mooi en goed dat het hier nu staat.’

Ruim twee uur later is de marathon volbracht en kijkt iedereen met voorzichtige opluchting terug en vooruit, onder wie intendant Weber. Hardop denkt hij alweer aan een mogelijk volgend De Vroedt-project. Intussen leeft Altine Emini zich uit op de dansvloer, waar omstanders haar tot de orde roepen: ‘Alsjeblieft, Bratusek!’

The Nation komt terug

In 2020 zal The Nation ook weer in Nederland te zien zijn. En wel in de Koninklijke Schouwburg, Den Haag van 24 tot en met 27 juni; in de Stadsschouwburg Utrecht van 2 tot en met 4 juli en in Internationaal Theater Amsterdam op nog nader te bepalen data in augustus.

Op 20 april aanstaande gaat bij Het Nationale Theater De wereld volgens John in première, een spin-off van The Nation in regie van Eric de Vroedt. De voorstelling is genoemd naar John Landschot, de populistische politicus die nu samen met een aantal andere personages uit de marathon terugkeert op toneel. Ook te volgen voor hen die The Nation niet zagen.

Nederlandse toneelschrijvers in Duitsland

Eric de Vroedt is niet de enige Nederlandse theaterauteur die het goed doet in Duitsland (naast The Nation was eerder deel vier van zijn Mightysociety-theaterreeks in Dortmund te zien); ook Maria Goos’ stukken als Doek! en Cloaca werden er gespeeld. Lot Vekemans’ Gif is op verschillende Duitse podia geënsceneerd en werk van Jibbe Willems stond bijvoorbeeld op festival Spieltriebe in Osnabrück. Vorige maand beleefde Sophie van Roos Ouwehand, in eerste aanleg geschreven voor actrice Tjitske Reidinga bij het DeLaMar Theater, haar Duitse première in het Ernst Deutsch Theater in Hamburg. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden