gamerecensieThe Last of Us Part II

The Last of Us Part II: een meesterlijke game met grimmige gebreken ★★★☆☆

Hooggespannen waren de verwachtingen voor het vervolg van The Last of Us, een indrukwekkende en gelauwerde game uit 2013. Part II lost de beloften niet helemaal in.

Beeld Naughty Dog

Wijlen Roger Ebert, een Amerikaans filmcriticus, merkte vijftien jaar geleden op dat games in zijn ogen nooit kunst kunnen zijn, zoals romans, poëzie, beeldende kunst, toneel en film dat zijn. Ebert deed zijn observatie in een onbewaakt moment en misschien wel heel onbesuisd, gaf hij later toe. De kritiek die losbarstte was er niet minder om. De filmkenner was een mijnenveld ingelopen.

Een van Eberts stellingen luidde dat je in games kunt winnen en dat je ware kunst alleen kunt ervaren. Een game heeft regels, punten, doeleinden en een uitkomst die je kunt beïnvloeden. Maar je kunt geen versie maken van Romeo & Julia, waarin het koppel lang en gelukkig blijft leven, vond Ebert. Het zou het hele wezen van Shakespeares tragedie onderuithalen. Een kunstwerk toont de dwingende hand van een auteur.

De stortvloed aan kritiek die Ebert destijds over zich heen kreeg was grotendeels terecht. Zijn ervaringen met het medium waren lachwekkend ontoereikend voor het harde oordeel dat hij velde. De filmcriticus mocht er overigens zelf graag op wijzen dat wat hem betreft de kunstvorm niet per definitie zaligmakend is, of zelfs maar beslissend is voor de vraag of iets kunst is of niet. Ebert had in zijn carrière genoeg films moeten uitzitten die hij om de dooie dood nooit tot kunst zou bestempelen.

Wat zou Ebert hebben gevonden van The Last of Us Part II, een game met de allure van een Hollywoodfilm?

Beeld Naughty Dog

Indrukwekkend

The Last of Us Part II verscheen vrijdag. Er is door gamers jaren reikhalzend naar uitgekeken, nadat zijn voorganger in 2013 met lof werd overladen. De waardering voor Part II doet daar nu al niet voor onder. Het computerspel voor Sony’s PlayStation 4 is hier en daar al geroemd als de beste game van het jaar of zelfs van het decennium en mogelijk een van de belangwekkendste titels ooit verschenen. Wie zijn oor te luisteren legt kan niet anders dan de indruk krijgen dat ontwikkelaar Naughty Dog het volmaakte kunstwerk heeft geschapen, iets wat zich kan meten met de beste films die we kennen.

Naar veel maatstaven gemeten is The Last of Us Part II inderdaad een indrukwekkende productie. Zeker in technische en ambachtelijke zin. Alle elementen die een modern computerspel kan bevatten zijn in deze titel tot in de puntjes verzorgd. Er zijn tientallen miljoenen tegen aangegooid en dat is te zien.

In games zijn menselijke figuren in computerspellen vaak houten klazen met het gezicht van een pop uit het wassenbeeldenmuseum. In The Last of Us Part II weet Naughty Dog pixels en polygonen leven in te blazen, en zo emoties op te roepen. De soms adembenemende perfectie zit hem in de fijne nuances in gezichtsuitdrukkingen, in kleine menselijke gebaren die grote emoties verraden.

Schokkend relaas

Wat voor het beeld geldt, gaat ook op voor geluid en spelmechanismen, en voor de vertelling. The Last of Us Part II biedt een afwisselend spannend, ontroerend en schokkend relaas. De game is het vervolg op The Last of Us, dat in 2013 rond een ongebruikelijk koppel introduceerde dat bestaat uit de volwassen, cynische smokkelaar Joel Miller en de 14-jarige tiener Ellie, die hij duidelijk ziet als surrogaat voor zijn dochtertje dat door geweld om het leven kwam. 

Ellie is het enige levende wezen dat immuun is voor een virusepidemie die het grootste deel van de mensheid heeft getransformeerd redeloze, vleesetende zombies, aangeduid met de neutrale term ‘geïnfecteerden’.

Van Joel werd in het eerste deel verwacht dat hij Ellie veilig aflevert bij wetenschappers die haar willen onderzoeken om een vaccin te ontwikkelen. Wat ze er niet bij hadden verteld is dat Ellie hun navorsingen niet zal overleven. Joel redt Ellie door iedereen die hem in de weg staat om het leven te brengen. Ellie vertelt hij dat ze toch niet de enige bleek, en dat de geleerden andere wegen hebben gevonden om een antwoord op de plaag te vinden. Het is een leugen die als een donkere wolk boven hun relatie hangt.

Beeld Naughty Dog

Wraakgodin

Part II verlegt de focus naar de inmiddels 19-jarige Ellie, die moet toezien hoe haar voormalige beschermengel wordt overmeesterd en afgemaakt. Met een golfclub. Zijn moordenaar blijkt de dochter van een van de wetenschappers die omkwam toen Joel Ellie bevrijdde. Ter plekke zweert Ellie dat ze zijn dood met dood zal vergelden. Ze weet zich omringd door een dozijn tegenstanders die het dreigement horen, maar om onduidelijke redenen laten ze Ellie in leven.

Wat volgt is een grimmige en ellendige wraaktocht, een eindeloos bloedvergieten waar Ellie niet anders dan beschadigd uit kan komen. Niet voor niets verwijzen de makers naar een bekend gezegde, toegeschreven aan Confucius, dat iemand die op wraak uit is twee graven moet delven.

En hier wringt zich de schoen. Een verhalende game als The Last of Us Part II bestaat doorgaans uit twee ingrediënten. Het ene is het daadwerkelijke spel, waar interactie van de gamer wordt verwacht – alles volgens een soort verborgen, maar dwingend draaiboek dat we doorlopen door de knoppen op de controller op het juiste moment in te drukken. Het andere element is de vertelling die zich ontvouwt in de cutscenes. Dat zijn de verbindende filmfragmenten die het verhaal vertellen en de motieven van de personages verklaren. Terwijl de projector draait kan de speler alleen maar toezien.

In Part II gaapt tussen deze twee elementen een kloof. Er lijken wel twee Ellie’s te zijn, of een personage met twee gezichten als in Dr. Jekyll & Mr. Hyde. De ene Ellie is een bijna-twintiger, worstelend met de deprimerende wereld waarin ze moet overleven, worstelend met het grote geheim dat ze het hele mensdom zou kunnen redden en worstelend met een prille (lesbische) liefde.

Maar in de segmenten waarin we de controller ter hand nemen om haar door een vijandige wereld te loodsen blijkt niets van Ellie’s kwellingen of complexe karakter. In de game-segmenten bedienen we een meedogenloze moordmachine. Haar slachtoffers zijn niet alleen geïnfecteerden, de zombies van wie het lot in games nu eenmaal is dat ze als klodders vlees en bloed op de vloer achterblijven. We zien Ellie ook mensen op gruwelijke wijze om het leven brengen voor wie we net sympathie waren beginnen te koesteren. Terwijl ze smeken om hun leven slaat Ellie hen de hersens in met een breekijzer.

Beeld Naughty Dog

Trauma

Het is die tegenstelling die van The Last of Us Part 2 zo’n gemengde ervaring maakt. Hoe overtuigend blijft Ellie’s gewetenswroeging en die van andere figuren in de vertellende passages als we hen daarna moeten aanzetten tot wandaden, met de scrupules van een kampbeul?

Iedere keer als je in de game – die tientallen uren vergt voordat het einde zich aandient – denkt dat het niet gewelddadiger kan doet Naughty Dog er nog een schepje bovenop. Ronduit cynisch is dat het bloed in het rond spat, terwijl het beeld preuts op zwart gaat als Ellie en haar geliefde Dina aan een vrijpartij beginnen en zich weer netjes bedekt na afloop aan de gamer vertonen.

Naughty Dog probeert Ellie’s handelingen te rechtvaardigen door steeds weer terug te grijpen op het trauma van Joels dood, opdat de gamer gemotiveerd aan weer een nieuwe slachting kan beginnen, en nog een en nog een. We hebben geen keus, de game dendert als een trein zonder remmen maar door. Het tweede graf van Confucius blijft gapend leeg, tot een draai aan het einde van de game die dan volstrekt ongeloofwaardig is.

The Last of Us, de veel geprezen voorganger uit 2013, wordt momenteel verfimd voor de betaalzender HBO. Het verhaal leent zich daar perfect voor. Van Part II kunnen we dat moeilijker zeggen. Toch is op YouTube al een ‘verfilming’ te vinden. Iemand heeft de cutscenes uit de game achter elkaar geplakt tot een cinematografische krachttoer die tien uur duurt.

De compilatie kan met wat aanpassingen zo op de tv, als serie in tien delen. Het is de game, maar dan van de interactieve elementen ontdaan. Het is veelzeggend dat die er voor het verhaal kennelijk zo weinig toe doen, en dat de ‘film’ vrijstaand zo veel meer indruk maakt.

Roger Ebert had daar wel raad mee geweten.

Beeld Naughty Dog
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden