Achtergrond The Beta Band

The Beta Band klinkt in heruitgave misschien nóg wel beter

De echte doorbraak bleef uit, maar The Beta Band werd wel een cultfenomeen. In heruitgave klinken ze misschien nóg beter.

The Beta Band Beeld The Beta Band

Zo’n bijzonder filmcitaat is het welbeschouwd niet, maar toch werd de ‘Beta Band-scène’ uit High Fidelity (2000) een cultklassieker die bij de heruitgave van het hele Beta Band-oeuvre weer op het netvlies komt.

Rob Gordon, de door John Cusack gespeelde uitbater van platenzaak Championship Vinyl, observeert de aanwezige klanten in de winkel en fluistert zijn collega in het oor: ‘Ik ga nú vijf exemplaren van The Three E.P.’s van The Beta Band verkopen.’

Hij laat het openingsnummer Dry The Rain door de zaak klinken en inderdaad, binnen de kortste keren informeert het eerste willoze slachtoffer: ‘Wie zijn dit? Het is goed!’

‘Ik weet het’, snoeft Rob.

Ode aan de platenzaakcultuur

Het is een mooie ode aan de platenzaakcultuur: de platenzaak als snoepwinkel, als ontdekparadijs, met de platenverkoper als machtige, sympathieke muzieksnob die zijn klanten naar inschatting exotische hapjes voert. Het legde The Beta Band ook geen windeieren: vooral in de VS maakte de scène velen nieuwsgierig. De Britse groep kon er weldra op tournee en bouwde er een kleine maar devote fanschare op.

In de roman van Nick Hornby, waarop de film losjes is gebaseerd, is het vergeefs zoeken naar The Beta Band: het boek was er eerder (1995) dan de band (1996) en The Three E.P.’s (1998).

Dat de scriptschrijvers uitgerekend voor The Beta Band kozen, zegt veel over de status die de groep van in Londen studerende Schotten destijds had: popjournalisten en een voorhoede van fijnproevers liepen met The Beta Band weg, maar bij de meeste anderen kon je er gerust van uitgaan dat ze de groep niet kenden. The Beta Band bleef altijd klein, een cultfenomeen, een typische exponent ook van het Britse indiegeluid dat zich ontwikkelde in de rokende krater ná de ‘Britpop meltdown’.

Nieuwe lichting

Na het einde van de Britpop maakten heel wat grilliger bands hun opwachting: Portishead en Massive Attack maakten triphop populair. De nieuwe megaband werd het Radiohead van OK Computer (1997). Daarachteraan kwam een lichting nieuwe, door het grote publiek vergeten bandjes die teruggrepen op folk en psychedelica: Gomez, The Bees, TheBeta Band, uit Wales afkomstige groepen als Super Furry Animals en Gorky’s Zygotic Mynci. Ze schreven al jammend hun grillige songs, experimenteerden met elektronica en leken totaal niet gericht op de top-40, die ze ook maar mondjesmaat bereikten.

Groot-Brittannië had het wel even gehad met de anthems en het nieuwe chauvinisme van ‘Cool Brittannia’. Oasis begon in herhaling te vallen. Blur was bezig een experimentelere versie van zichzelf uit te vinden. Suede raakte de kluts kwijt.

De bands die in het gat sprongen, waren heel wat grilliger: Portishead en Massive Attack maakten triphop populair. De nieuwe megaband werd het Radiohead van OK Computer (1997). Daarachteraan kwam een lichting nieuwe, door het grote publiek vergeten bandjes die teruggrepen op folk en psychedelica: Gomez, The Bees, The Beta Band, uit Wales afkomstige groepen als Super Furry Animals en Gorky’s Zygotic Mynci. Ze schreven al jammend hun grillige songs, experimenteerden met elektronica en leken totaal niet gericht op de top-40, die ze ook maar mondjesmaat bereikten.

De samentrekkingen die werden verzonnen voor de muziek van The Beta Band, onderstrepen het eclectische karakter: folktronica, folkhop. Het was eigenlijk van alles een beetje: folk, elektronica, hiphop, triphop, blues, funk, indierock. Geknutsel in de zelfverkozen marge. Eén ding was duidelijk: het was nadrukkelijk géén Britpop.

Ongrijpbaar en onweerstaanbaar

Vooral de eerste twee Beta Band-platen zijn nog altijd ongrijpbaar en onweerstaanbaar: The Three E.P.’s (1998, een compilatie van drie ep’s die niemand waren opgevallen) en het titelloze échte debuutalbum uit 1999. Toch zijn ook de r&b-flirt Hot Shots II (2001) en de meer rockende zwanezang Heroes to Zeros (2004) beter dan we hadden onthouden. 

Oprichter Steve Mason gold als het creatieve brein, maar ook elektronica- en keyboardgoochelaar John Maclean was belangrijk. Of een nummer nou 2 minuten of een kwartier duurde, of het nou zompige psychedelische rock of hiphop met heliumstemmetjes was: het maakte allemaal niets uit. Een heldere formule was nergens te bekennen en de groep bleek ook nog eens uit te blinken in het maken van surrealistische videoclips.

Heel speels allemaal, maar het werd de platenmaatschappij óók snel duidelijk dat de mannen in commercieel opzicht niet bepaald waardige opvolgers van Oasis en Blur waren, hoewel de investeringen daar wel naar waren. Woorden als ‘zuinigheid’ kwamen in het vocabulaire van de gemiddelde platenbons nog niet voor in 1998. Dat zou overigens snel veranderen.

‘Britpop bracht enorm veel geld in het laatje, wij hebben vooral geholpen dat weer uit te geven’, zei Mason ooit triomfantelijk in een interview. Hij was een beetje dronken op dat moment, maar het was wel zo.

Zo dreef The Beta Band de firma EMI tot wanhoop. En de grote labels waren toch al in paniek, want muziekliefhebbers begonnen cd’s te kopiëren en illegale muziekbestanden te downloaden. De bodem dreigde onder de hele industrie vandaan te zakken.

Toen Nick Hornby in 1995 zijn roman schreef, kon hij het nog niet vermoeden, maar toen in 2000 de verfilming met de Beta Band-scène verscheen, was High Fidelity tegen wil en dank een ode geworden aan een platenzaakcultuur die op het punt stond te verdwijnen.

The Beta Band kapte er in 2004 maar eens mee. Ze hadden alles kunnen maken wat ze wilden, overal was budget voor, niets was te gek. Dankzij die Hornby-film ook nog voet aan de grond gekregen in de VS. Schitterend compact oeuvre nagelaten. Toptijd gehad. 

En om het feelgoodverhaal compleet te maken: je kunt de heruitgaven nu nog kopen bij fijne, ouderwetse platenzaken. Ook op vinyl – en dat was in 1999 wel anders.

The Beta Band: 20th Anniversary Editions van The Three E.P.’s (1998), The Beta Band (1999), Hot Shots II (2001), Heroes To Zeros (2004) en The Best Of The Beta Band: Music (2005). Because Music.

Beeld Because Music
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden