The Almost Nearly Perfect People

Kritisch reisverslag over 'heus niet perfect' Scandinavië laat zich uiteindelijk lezen als een liefdesverklaring

Het werd tijd: na alle lof voor Deense tv-series, Zweedse thrillers, Nordic cuisine en Finse scholen en de ranglijstjes waarin Scandinaviërs de gelukkigste, gezondste, vreedzaamste en meest geëmancipeerde mensen ter wereld zijn, zegt iemand het hardop: Scandinavië is niet perfect.

De Britse journalist Michael Booth beziet zijn onderwerp nuchter, zoals ook de filosofe Stine Jensen dit najaar deed in haar VPRO-serie Licht op het Noorden.

De laatste jaren was er weinig aanleiding tot geromantiseer. De terreuraanslagen van Anders Breivik in Noorwegen, rellen in Stockholm, de snelle opkomst van anti-immigratiepartijen en de financiële crisis in IJsland maakten duidelijk dat deze landen zo hun eigen problemen hebben.

Bovendien, merkt Booth fijntjes op: Denemarken mag zichzelf groen vinden, het heeft de op drie na grootste ecologische voetafdruk ter wereld. Noorwegen dreigt in te dutten door alle olierijkdom en het 'neutrale' Zweden is een van de grootste wapenproducenten.

Booths boek is het verslag van een rondreis. Hij wisselt observaties af met interviews met wetenschappers, politici en topmanagers en gegevens uit internationale onderzoeken. Dat maakt zijn betoog grillig. Nu eens neemt hij je mee de geschiedenis in en onderbouwt hij zijn stellingen met feiten, een andere keer blijft het bij puberale gein: 7 procent van de Denen heeft weleens seks met een dier gehad. 'Denk daaraan als je het Deense voetbalteam ziet.' Soms vliegt hij uit de bocht. Noorse vrouwen in klederdracht beschrijft hij als een kruising tussen 'Heidi's oma en een vakantievierende Eva Braun'.

Daarentegen is zijn verslag van een bezoek aan een Finse sauna, waar hij de sociale codes niet kent - totale stilte wordt gewaardeerd -, illustratief en vermakelijk.

Het geluksgevoel in Scandinavië verklaart Booth uit de homogene bevolking en groot onderling vertrouwen gecombineerd met een hang naar conformisme en collectiviteit. Soms wordt hem dat plots duidelijk. Zo veroorzaakt een vriendin een ongemakkelijke stilte als ze zegt dat haar kind de beste van de klas is. Dat is not done. Het moet wel hygge blijven, gezellig.

Booth noemt Zweden een 'mild totalitaire staat', vanwege de decennialange hegemonie van de Sociaal-Democratische Partij, die collectivisme afdwingt. Zweedse kinderen gaan al jong naar de crèche. Veel Zweden zien dat als teken van emancipatie; Booth is sceptisch. De staat breekt in in familiebanden, vindt hij. 'Mild totalitair' vindt hij ook het doodzwijgen door de gevestigde politiek van de gekozen extreem-rechtse Zweden Democraten.

Booth is niet bang om op tenen te trappen. Hij noemt de Noren in zichzelf gekeerd, Finnen de dronkelappen van Europa en de Denen saai. De reacties waren fel. Scandinaviërs voelden zich in de hoek gezet door een journalist 'uit een land waar de waterleiding niet eens goed functioneert'. Adam Price, scenarioschrijver van de successerie Borgen, reageerde wellicht het adequaatst. 'Ach', zei hij in The Guardian, 'dan hadden jullie ons ook maar niet op een voetstuk moeten zetten.'

Wie Booth goed leest, leest een liefdesverklaring. Op veel gebieden, suggereert hij, kunnen we aan Scandinavië een voorbeeld nemen - daar is alsnog het cliché. Dat beseft Booth ook. 'Als ik vanaf nu mijn mond houd, mag ik dan nog even blijven?', vraagt hij. Zo boos hoeven de Scandinaviërs dus niet te zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden