Terugkeer Bernard Haitink in Amsterdam stelt teleur

Rimpelloos was de relatie tussen chefdirigent Haitink en het Koninklijk Concertgebouworkest zelden. Donderdagavond werd de ruzie van 2014 afgezoend met Bruckner, Debussy en een hoge onderscheiding.

Bernard Haitink. Beeld Simon van Boxtel / Nederlands Kamerkoor
Bernard Haitink.Beeld Simon van Boxtel / Nederlands Kamerkoor

Na geruzie in 2014 stapte dirigent Bernard Haitink donderdag weer op de bok bij het Koninklijk Concertgebouworkest. Helaas werd het geen sublieme ervaring, wel een historische avond. Vanuit zijn woonplaats Londen reisde de maestro, die over twee weken 88wordt, aan met in de koffer muziek van twee lievelingscomponisten: Debussy en Bruckner. Als het digitale archief klopt, gaf Haitink donderdagavond zijn 1.501ste optreden met het Concertgebouworkest.

Amper had hij zich na het slotapplaus het zweet van het gelaat geveegd, of de Amsterdamse locoburgemeester Kajsa Ollongren stond klaar om hem te bevorderen tot Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw. Met deze hoge onderscheiding voor prestaties 'van exceptionele aard' schaart Haitink zich onder grootheden als schrijver Harry Mulisch en Nobelprijswinnaar Ben Feringa.

Bruckner en Debussy

Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Bernard Haitink.

Amsterdam, Concertgebouw, 16/2. Herh. 17/2, 19/2 (live op NPO Radio 4, 14.15 uur).

Zo werd een ruzie afgezoend die in 2014 niet uit de lucht was komen vallen. Rimpelloos was de relatie tussen Haitink en het Concertgebouworkest namelijk zelden. Precies zestig seizoenen geleden kreeg hij als dirigerend piepkuiken onverwacht een invalbeurt. Toen hij in november 1956 afdaalde van de lange trap naar het podium van de Grote Zaal, siste een vrouw in het publiek: 'God, kijk nu eens, wat een baby!'

Niettemin maakte Haitink indruk. In 1961 kon hij aan de slag als chef-dirigent zij het dat de oude muzikantengarde over die blaag van 32 morde. Gerommel was er ook in de aanloop naar zijn vertrek in 1988. De chef nam afscheid met het gevoel dat het orkest hem niet pruimde. In 1993 kwam hij terug, ouder en wijzer, en accepteerde zes jaar later de titel eredirigent.

Het spel van aantrekken en afstoten ging door in 2006, toen Haitink zijn handen aftrok van een biografie waarmee het orkest hem had willen eren. In 2014 stond hij op het punt de titel eredirigent maar weer in te leveren. Steen des aanstoots: de festiviteiten rond het 125-jarig orkestbestaan. De meester voelde zich over het hoofd gezien, ja 'haast vernederd'. Terwijl hij in het jubelseizoen toch Bruckners Achtste symfonie had gedirigeerd en nog fantastisch ook.

De orkestdirectie toonde zich de wijste. Na stille diplomatie werd in 2015 de vredespijp gerookt. En zo beleefde de topdirigent zijn tweede comeback bij het toporkest. Wat niet wilde zeggen dat het donderdag uitliep op een topervaring. Sterker: wie had gerekend op subliem musiceren, kwam bedrogen uit.

Natuurlijk, om Haitink hangt de zweem van 'elke keer kan de laatste zijn'. Er waren bovendien genoeg momenten om in te lijsten. Neem alleen al de fluitsolo waarmee Debussy's Prélude à l'après midi d'un faun begon, waaronder zich soezerige strijkers nestelden. Toch groeide gaandeweg de gedachte dat Haitink, een erkend specialist in Frans impressionisme, aanliep tegen Amsterdamse onwennigheid. De mannen die hem als chef zijn opgevolgd als chef Chailly, Jansons, Gatti hebben het Franse savoir-faire nooit verheven tot prioriteit.

Maar ook Bruckners Zevende symfonie, dat contemplatieve domein voor dirigerende 80-plussers, kreeg niet de diepte die Haitink er afgelopen zomer nog in ontdekte bij het Jeugdorkest van de Europese Unie. De tegenstellingen werden afgevlakt, het betoog raakte versnipperd, hoe fraai de cello's en altviolen hun openingsmelodie ook speelden. Deze Bruckner gaf de sensatie van een boek waarvan je bij lezing merkt dat de zinnen zich niet hechten.

Volgend seizoen keert Haitink in Amsterdam terug met Mahlers Negende symfonie. In de tussentijd wordt voor hem de loper uitgerold in Boston en Chicago, Luzern en München en andere plaatsen waar ze de oude meester graag zien komen. Invitaties neemt Haitink tegenwoordig steevast aan met een kwinkslag. 'Je kent m'n geboortedatum, ik kan niet garanderen dat ik nog in de buurt ben.'

Bruckner en Debussy. Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Bernard Haitink. Amsterdam, Concertgebouw, 16/2. Herh. 19/2 (live NPO Radio 4, 14.15 uur).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden