Terugblik met verdieping

De tentoonstelling van World Press Photo in de Oude Kerk te Amsterdam gaat dit jaar gepaard met een terugblik op de 45-jarige geschiedenis van deze belangrijkste fotojournalistieke jurering....

'LIEVERD, toen was ik acht', kirt een jonge vrouw tegen haar vriend terwijl ze langs een foto lopen van doodsbange mensen. De Engelsman Eamonn McCabe maakte de foto op 29 mei 1985 in het Heizelstadion in Brussel, de dag van de finale om de Europa Cup tussen Liverpool en Juventus. 'Ik mocht de wedstrijd niet zien', herinnert haar vriend zich: 'Op tijd naar bed.' Tientallen bezoekers vonden de dood in een volksoploop die ontstond door rellen tussen de verschillende supportersgroepen.

Op de tentoonstelling van World Press Photo, die maandag is geopend in de Oude Kerk in Amsterdam, is het een van de vele momenten die tot nadenken stemmen. Het gebruikelijke overzicht van winnende foto's van het afgelopen jaar gaat deze keer gepaard met een terugblik op het 45-jarig bestaan van deze belangrijkste fotojournalistieke jurering.

Tegenstellingen en parallellen wisselen elkaar af. In het overzicht van afgelopen jaar zien we series over de wonderbaarlijke stand van de techniek in de gezondheidszorg. We zien een micro-duikboot op de kracht van een propellertje door een menselijke ader varen, in prachtige kleuren en technisch perfect gefotografeerd. En in de terugblik zien we de Zuid-Afrikaanse chirurg dr. Christiaan Barnard in Kaapstad een man de hand schudden die in februari 1968 als eerste succesvol een harttransplantatie onderging. De ziekenzaal op de achtergrond zouden we tegenwoordig, zonder kennis van het bijschrift, kenschetsen als Oost-Europees.

Het retrospectief biedt met deze dwarsverbanden een verdieping van het jaaroverzicht. Het laat ook zien dat de betekenis van een foto kan veranderen, zoals de klankkleur van muzieknoten kan veranderen door verschillen in arrangement.

Kristalhelder doet zich dat voor bij een foto die AP-fotograaf J. Ross Baughman in september 1977 maakte in wat toen nog Rhodesië heette. 'Regeringssoldaat ondervraagt plaatselijke burgers', meldt het bijschrift. Een blanke machthebber houdt een zwarte een pistool tegen het voorhoofd. Met een aantal zwarte lotgenoten moet hij in opdrukhouding op handen en voeten standhouden. Voor die tijd een journalistieke droomfoto: blank onderdrukt zwart in een onafhankelijkheidsoorlog.

Vandaag kunnen we de foto beschouwen als een historische achtergrond die begrip verschaft over de actuele toestand in het land dat sinds april 1980 Zimbabwe heet. Wie zich realiseert dat de jonge zwarten op de foto de oorlogsveteranen van nu zijn, begrijpt welk sluimerend vuur president Mugabe aanwakkert met zijn oproep om blanke boeren hun land te ontnemen.

Beide tentoonstellingen tonen voor het overgrote deel ernstige en schokkende onderwerpen. Een fotoserie van vorig jaar laat zien hoe Indonesische soldaten op Oost-Timor een jongen doodschieten die hun om hulp vroeg. In de terugblik zien we hoe in 1956 leden van de Hongaarse veiligheidspolitie worden doodgeschoten, en hoe in 1989 deelnemers aan de studentenopstand in Peking worden geëxecuteerd.

De samensteller van de terugblik, Robert Pledge, een van de directeuren van het internationale fotobureau Contact Prees Images, zegt in een interview met het blad Focus dat zijn keus vooral is ingegeven door mensenrechten. 'Niet dat er op het gebied van kunst, sport of dagelijks leven geen goede fotografie is gemaakt. Integendeel. Maar uiteindelijk is de kans groter dat iedereen zich de foto's herinnert met een diepere betekenis, foto's die iets vertellen over de wereld waarin wij leven.'

Heeft het nut p u Pledge: 'Het idee dat beelden een drastische verandering kunnen veroorzaken is absurd. Achter elke foto schuilt een verhaal. Niet alleen een verhaal van hoe de foto is gemaakt, maar vooral het verhaal van wat de foto in beeld brengt. Er is historische en politieke kennis nodig om de context goed te begrijpen. Foto's lokken emoties uit en voeden de wens om meer van de wereld te begrijpen. Dat is een veel bescheidenere maar ook meer realistische omschrijving van de rol van de fotojournalistiek.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden