Terracotta stijgt uit boven edelkitsch

De grote charme van Florence is haar culturele rijkdom. Stendhal draaide daarvan door. En hij was niet de enige. Florence ís de Renaissance....

Behalve bij die kleurige tegels die steeds maar opdoemen. Medaillons, geveltegels, altaarstukken: als je het eenmaal door hebt zie je ze overal. Wit en blauw en geel alsof het gisteren gemaakt is, hangt de geglazuurde terracottakunst van de Della Robbia-familie door de stad.

Een deel van die kunst, uit Franse collecties, is nu te zien in het Bijbels Museum in Amsterdam. Pater familias Luca della Robbia (1399-1482) ontwikkelde een techniek om terracotta te verven waarvan het recept jarenlang binnen de familie bleef. De Della Robbia's kregen zo het monopolie op een kunstvorm die meervoudig toepasbaar, weerbestendig en toegankelijk was.

Hoe moeilijk het is om die kunst op waarde te schatten, blijkt in het Bijbels Museum. Die ervaring van de kleurige kunst in Florence, de schrik van historische verwarring, zal ook hier niet voor iedere museumbezoeker uitblijven. De terracotta's zijn, door de glazuurtechniek, zó goed geconserveerd dat ze helemaal niet zo oud lijken als ze zijn. Reliëfs met heiligen en Madonna's, engelen en klassieke bustes glimmen in blauw, wit, geel, en soms groen en bruin glazuur (voor rood kon de familie Della Robbia het juiste pigment niet vinden).

Bovendien is er sinds de Della Robbia's zoveel geglazuurde kunst gemaakt, dat de werken nog lastiger te plaatsen zijn. Tussen de tegenwoordige massaproductie van vensterbankbeeldjes én de neo-kitschbeelden van Jeff Koons zouden de reliëfs van de Della Robbia's met gemak onder de noemer edelkitsch te plaatsen zijn.

Maar dat was vroeger natuurlijk anders. Luca della Robbia werd opgeleid door de (met name destijds) beroemde beeldhouwer Lorenzo Ghiberti. Ghiberti en Donatello hadden de beeldhouwkunst in Toscane vernieuwd: ze brachten meer beweging, meer 'gratie' in de beelden, met in het achterhoofd de pas ontdekte beeldhouwwerken uit de klassieke oudheid.Della Robbia werd gevraagd om een balkon te beeldhouwen voor de klokketoren bij de Dom in Florence, en toen hij zijn glazuurtechniek had ontwikkeld, mocht hij twee panelen maken in de Dom zelf. Dat bracht het balletje aan het rollen: opdrachten van stad's machtigste families volgden – onder andere van De Medici en ook in het buitenland groeide de vraag naar werken van de Florentijnse familie.

De Della Robbia's waren slimme, commercieel denkende kunstenaars. In de tentoonstelling wordt zichtbaar dat ze erg veel te danken hadden aan die marktgerichte houding, want de vraag is of de familie dezelfde roem had vergaard zónder het patent op de glazuurtechniek.

De kunst van Luca en zijn neef Andrea is knap, maar zwaarder en statiger dan die van zijn leermeesters.

De kunst van de andere Della Robbia's en ateliermedewerkers is minder overtuigend: de toch al vermoeide oogjes en grijns van de figuren worden in een serie hoofdjes van cherubijnen en serafijnen zo erg dat ze haast griezelig worden, alsof er iets onheilspellends achter schuilgaat.

Met de kunst van de Della Robbia's geeft het Bijbels Museum een sterk beeld van de Renaissancementaliteit, toen religieuze devotie en commercie prima samengingen. En als je van de hardnekkige vooronderstelling af kan stappen dat alles wat oud is er ook enigszins verweerd uit zou moeten zien, is het helemaal de moeite waard.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden