Ter Plekke

BUITENPLAATS HOFWIJCK, VOORBURG - Er bestaat een krabbeltje achterop een brief uit 1687, waarin Christiaan Huygens een uitbreiding van het kasteeltje heeft geschetst....

Hoog tussen de daken van de aanbouw en het hoofdgebouw is een plateau getekend, waarop het welgestelde genie - lenzenslijper, ontdekker van de ring van Saturnus en diens maantje Titan, het slingeruurwerk, de golftheorie van licht - superieure telescopen opgesteld kan hebben.

Althans, dat suggereert de schets. Er is een foto van rond 1900, toen het kasteeltje gesloopt dreigde te worden, waarop inderdaad een voorhuis staat. Maar het plateau ontbreekt.

In de jaren twintig is ook die voorbouw afgebroken, is de ophaalbrug hersteld en zijn de hoge ramen weer in de originele staat gebracht. Alles naar schetsen van Christiaan, die er de laatste jaren van zijn leven sleet.

Buitenplaats Hofwijck, waar tegenwoordig druk getrouwd wordt en gedineerd, geldt als een van de fraaiste voorbeelden van het Hollands classicisme, waar symmetrie en Pythagorees zuivere verhoudingen regeren.

Dat is vader Constantijns werk, dichter en secretaris van het huis van Oranje. Het grondplan van 1641 is dat van het menselijk lichaam, met het huis langs De Vliet het hoofd en de perken en paden naar het Westeinde ledematen en lijf. Als wijkplaats, letterlijk, voor de perikelen aan het hof, en voor het 's zomers stinkende en ongezonde Den Haag.

Als in 1650 het stadhouderlozetijdperk aanbreekt is de diplomaat-dichter vaak in het compacte, strikt symmetrische gebouw te Voorburg, een ontwerp van Jacob van Campen. Hij dicht er 'Hofwijck', een rondleiding door de tuin en het leven, van ochtendgloren tot de nacht. De stokoude dichter sterft in 1687, het jaar dat in Engeland Isaac Newton zijn hoofdwerk Principia Mathematica publiceert.

Christiaan betrekt het buiten. Hij is in 1681 roemloos teruggekeerd uit Parijs, waar hij als vermeend protestant uit de gratie is geraakt bij de koning. Op het stille buiten leeft het tragische genie op. Newtons Principia zet hem aan, zijn eigen werk van de laatste tien jaar drukklaar te maken. In 1690 verschijnt Traîté de la Lumière, de in 1678 opgestelde lichttheorie, ook nu nog een schoolvoorbeeld van theoretische fysica. In 1695 is er Cosmotheiros, Huygens populaire kosmologie.

Huygens, een virtuoos in traditionele wiskunde, bestudeert voor het eerst de baanbrekende technieken van Leibniz. Slijpt er superieure lenzen. Bouwt klokken. Correspondeert met collega's. Laat in de hof een mast bouwen, voor zijn anders onhandelbaar lange telescopen.

De herboren Huygens schittert tot aan zijn dood, op 8 juli 1695, als de worsteling met zijn ongeloof hem volgens sommige historici tot waanzin drijft. Zijn broer is bij hem.

Hofwijck vervalt daarna snel, gaat langdurig van hand tot hand, wordt opgedeeld. In 1876 doorsnijdt de spoorlijn hardhandig het perfecte lichaam van de tuin. Eigenaar Groen van Prinsteren stelt volgens de dorpslegende een eis: elke trein moet ook te Voorburg stoppen. Pas sinds kort razen sommige intercity's toch gewoon voorbij.

De beheerder droomt van luidsprekers op het stationsplein en bij de taxi's. Waaruit geregeld de geschikte passage uit Constantijns 'Hofwijck'klinken. Dan is de tuin geheeld met woorden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden