Kunstrecensie Intens Mexico

Tentoonstelling Intens Mexico toont artistiek nationalisme en de rijkheid aan culturele tradities ★★★☆☆

Frida Kahlo: Kokosnoten. Beeld Peter Tijhuis

Op het eerste gezicht lijken alle clichés op één hoop gegooid bij de tentoonstelling Intens Mexico: Politiek, identiteit, seks en dood. Niet alleen in die titel trouwens, ook de vormgeving doet mee. De begane grond van het Cobra Museum in Amstelveen is opgedeeld in vier ruimten, elk in een intense, verzadigde kleur geschilderd, gedecoreerd met cactussen. De titel van de expositie, in zwierige letters gepresenteerd, doet denken aan het logo van een Mexicaans biermerk. Feestelijke vlaggetjes doorkruisen de ruimte en duiden aan in welk hoofdstuk je je bevindt: ‘Politiek’, ‘Identiteit’, ‘Seks’ of ‘Dood’.

Het is eigenaardig, zeker als je bedenkt dat de tentoonstelling door een Mexicaans museum is samengesteld. Intens Mexico presenteert 48 Mexicaanse schilderijen en foto’s uit de collectie van het Museo de Arte Moderno in Mexico-stad, gemaakt in de periode 1910 tot 1990. Stel je voor dat een Nederlands museum op het idee kwam om een soortgelijk overzicht van Nederlandse kunstwerken te presenteren. ‘Normaal Nederland’, zoiets? En dan wat steekwoorden erachter: ‘Polderen, Gezelligheid, Kroketten en Zwarte Piet’. Ik zie het niet snel gebeuren, gelukkig maar. Waarom wel alle nationale clichés uit de kast halen voor een tentoonstelling over Mexicaanse kunst?

De vroegste kunstwerken in de tentoonstelling dateren uit de jaren van de Mexicaanse revolutie (1910-1917), een periode die niet alleen de koers van het land, maar ook die van de kunst ingrijpend veranderde. Onder aanvoering van ‘De Grote Drie’, muralisten Diego Rivera, David Alfonso Siqueiros en Jose Clemente Orozco, werd schilderkunst een belangrijk instrument in het versterken van de nationale identiteit. Weg met de Europese, koloniale invloeden! Hoog tijd voor een echt Mexicaanse kunst! Kunstenaars grepen gretig terug op pre-koloniale schildertechnieken, felle kleuren en inheemse motieven. Nationalistische (en socialistische) archetypen als de boer en de plattelandsmoeder werden verheerlijkt. Om maar te zeggen: kunstenaars die aan de wieg stonden van de moderne Mexicaanse kunst, deinsden niet bepaald terug voor nationale stereotypen.

Dit artistiek nationalisme vormt de achtergrond voor Intens Mexico. Nationale identiteit, de enorme rijkheid aan verschillende culturele tradities en de nauwe band tussen kunst en politiek, stuk voor stuk zijn het thema’s die Mexicaanse kunstenaars gedurende de 20ste eeuw hebben beziggehouden. Wat de tentoonstelling mooi laat zien, is de dubbelzinnige houding die veel kunstenaars aannemen ten opzichte van die thema’s. Stereotypen worden gekoesterd, maar ook bevraagd, uitvergroot en bespot.

Fenomenaal in hun dubbelzinnigheid zijn de foto’s van Graciela Iturbide, voor het eerst te zien in Nederland, en op zich al reden genoeg voor een bezoek. Iturbide legde vanaf de jaren zeventig het dagelijks leven van inheemse culturen in Mexico vast, in poëtische beelden die een perfecte balans vinden tussen realisme en mystificatie. Een leguanenverkoper op de markt wordt voor haar lens een Madonna: leguanen als een stralenkrans om haar hoofd, haar blik koninklijk omhoog gericht. Tegelijkertijd zijn haar puisten en wallen duidelijk zichtbaar: de harde realiteit wordt nergens weggemoffeld of verheerlijkt.

Orozco, de meest kritische van de Mexicaanse muralisten, verweet zijn tijdgenoten Rivera en Siquerios destijds dat hun nationalistische fresco’s de werkelijkheid versimpelden. Met name de inheemse bevolking zou in hun werk tot een karikatuur worden gemaakt. Zeker in het licht van recente discussies over nationale identiteit en kolonialisme was het interessant geweest als ook hedendaagse kunstenaars in dit overzicht waren opgenomen. Maar ook zonder die toevoeging is Intens Mexico de moeite waard. Juist met alle grote clichés als beginpunt, geeft de tentoonstelling een gelaagd, geconcentreerd en verrassend overzicht van 20ste-eeuwse Mexicaanse kunst.

Huilende kokosnoten van Kahlo

Schilder Frida Kahlo is wereldberoemd om haar zelfportretten, die uitdrukking geven aan haar gevoelens over thema’s als de dood, moederschap en liefde. Minder bekend is dat ze in de laatste jaren van haar leven ook ruim dertig stillevens schilderde. Kokosnoten, een van de hoogtepunten van deze expositie, is een klein juweel in warme, zoete kleuren. Het bescheiden formaat verraadt dat Kahlo, die als gevolg van een ongeluk in haar jeugd een relatief kort leven van helse pijnen en vele operaties leidde, in deze laatste fase van haar leven nog maar weinig kon bewegen. Net als haar zelfportretten lijkt ook dit schilderij uitdrukking te geven aan haar eigen emoties. Het is een fijne opwarmer voor het retrospectief van Frida Kahlo en Diego Rivera, dat in 2021 in het Cobra Museum verwacht wordt.

Intens Mexico: Politiek, identiteit, seks en dood

Beeldende kunst

★★★☆☆

Cobra Museum voor Moderne Kunst, Amstelveen

t/m 29 maart 2020

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden