RecensieChapter 3hree

Tentoonstelling Chapter 3hree voelt als een spannende rit in een cultureel verantwoorde Droomvlucht ★★★☆☆

Een beetje houvast in het verhaal was hier en daar wel fijn geweest.

De onderwatersprookjestuin van Tanja Smeets.Beeld C. Eeftinck Schattenkerk

Je met nieuwe ogen naar de wereld laten kijken, is dat niet waar iedere kunstenaar van droomt? Soms lukt het, soms in de verste verte niet. Zelden is het effect zo direct als bij Chapter 3hree. Wanneer je aan het eind van de rit weer buiten staat, ziet de rauwe omgeving van het Zaanse Hembrugterrein er ineens heel anders uit.

Aan het einde van de rit zeg ik, niet toevallig. Zo voelt deze tentoonstelling, samengesteld door curator, stylist en smaakmaker Maarten Spruyt namelijk: als een spannende rit in een cultureel verantwoorde Droomvlucht.

Het grootste gedeelte van Chapter 3hree, een groepstentoonstelling, met werken van overwegend Nederlandse kunstenaars, speelt zich af in de kelder van Het Hem. Spruyt koos de schietbaan van de voormalige kogelfabriek als locatie. Een bijzondere plek voor een tentoonstelling is het, een ondergrondse tunnel van 4 meter breed en 200 meter lang, compleet met kogelgaten in het beton. Waar je normaal gesproken in een museum vrij bent om je eigen route te bepalen, kun je hier maar één kant op. ‘Er is geen weg terug’, zegt een in het zwart geklede bewaker nog, voordat ze de zware kelderdeur dichtgooit.

Sander Breure en Witte van Hulzen, Five Characters from The Thief.Beeld C. Eeftinck Schattenkerk

Vooruit dus, door die tunnel. Dankzij het eenrichtingsverkeer beleef je de tentoonstelling als een lineair verhaal. Waar voert de rit heen, wat komt er nu? Die spanningsboog is een groot deel van de lol, ik zal er daarom niet te veel van weggeven. Onderweg loop je langs een groep hangjongeren, sculpturen van kunstenaarsduo Sander Breure en Witte van Hulzen, die aan het begin wat intimiderend tegen de muur leunen. Daarna een onderwatersprookjesbos van Tanja Smeets. Met als klapper de zinnenprikkelende sculpturen van Carla van Riet: opgespannen leren jassen, die in de schemerige gang sensueel en een tikje griezelig hangen te zijn.

Zijn het enorme karkassen of slapende vleermuizen? Monsters of vulva’s? U mag het zeggen, het is wat je erin ziet. Tekst en uitleg is er niet, zelfs geen naambordjes. Het past bij het motto dat aan de expositie is meegegeven en dat Spruyt leende uit het befaamde essay van cultuurcriticus Susan Sontag: Against Interpretation (1966). ‘Het is nu belangrijk’, schreef Sontag, ‘om onze zintuigen te herstellen.’ Niet te veel nadenken en interpreteren, eerst maar eens goed kijken en luisteren. Dat levert een zeldzaam soort aandacht op. Er is geen houvast, alleen het kunstwerk zelf, en je moet je dus wel openstellen voor wat het te vertellen heeft.

Een keerzijde is er ook. Als een werk je weinig zegt, zit er niets anders op dan schouderophalend doorlopen. Diepere lagen loop je snel mis. Of je mist zelfs de rode draad van de expositie, die begint met mensen, en eindigt met dingen. Pas achteraf drong het tot me door dat Spruyt hier een verhaal wil vertellen over een nieuwe wereldorde, waarin de mens niet langer de maat der dingen is.

Chapter 3hree hinkt op twee gedachten. Je moet de kunst ervaren, niet lezen. Tegelijkertijd vertelt de expositie wel degelijk een verhaal. Een beetje houvast, hier en daar een subtiele aanwijzing om het verhaal te ondersteunen, was fijn geweest. Dat hoeft de ervaring van de kunstwerken heus niet in de weg te staan, integendeel. Het had juist kunnen helpen om de samenhang tussen al die verschillende werken duidelijk te maken.

Wat die zintuigen betreft? Die zijn geweldig opgefrist als je aan het einde van de tunnel weer buiten staat. Alsof het stof ervan af is geblazen. Kijk, dat fietswrak bespat met vogelpoep, is dat niet net een Jackson Pollock? Hoor die vogels eens. Zie hoe tussen het grijze beton moedig wat grassprietjes omhoog piepen. Misschien is het verhaal dan toch aangekomen.

Chapter 3hree 

Beeldende kunst

★★★☆☆

Maarten Spruyt.

30/1, Het HEM, Zaandam. Te zien t/m 3/5.

Nightlife
Bovengronds gaat de tentoonstelling nog even door, met op de eerste verdieping de betoverende 3D-film Nightlife van de Franse filmmaker Cyprien Gaillard, ongetwijfeld een van de hoogtepunten. De camera glijdt gulzig door een nachtelijke stad, langs gebouwen en standbeelden, om vervolgens de aandacht te vestigen op de hoofdrolspelers in de film: bomen, planten en levenloze objecten die gezegend zijn, zo lijkt het, met een eigen wil. Planten in een perceeltje bewegen opstandig, alsof ze zich ieder moment van hun wortels kunnen bevrijden. Jeneverbesstruiken schudden minutenlang heen en weer, soms driftig, soms zwoel. Allemaal precies op de maat van de muziek. Het thema van de expositie, de strijd tussen mens en natuur, natuurlijk en kunstmatig leven, valt hier kristalhelder op z’n plek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden