Ten strijde!

Sinds vandaag heet de hoofdredacteur van Vrij Nederland Oscar Garschagen. Ik ken alleen zijn artikelen, die hij als correspondent in Amerika voor de Volkskrant schreef....

Wat Garschagen tot nu toe over zijn nieuwe werkkring kwijt wilde, zal ik maar rangschikken onder de beginnersfouten. In het radioprogramma De Woensdagbijlage zei hij 'knikkende knieën' te hebben bij de gedachte de voetsporen van illustere voorgangers als Rinus Ferdinandusse en Joop van Tijn te zullen drukken.

Nu mag dit tweetal een krachtig aandeel hebben gehad in de verheffing van VN tot het toppunt van macht en aanzien in de jaren zestig en zeventig, ze hebben er net zo krachtig toe bijgedragen dat hun blad die status in het daaropvolgende decennium weer kwijtraakte. Hun beider namen zijn voor altijd verbonden aan schandalen als het rondsturen van anonieme brieven en het uit de krant houden van verhalen die hun of hun vrinden slecht uitkwamen, onderwijl poserend als het geweten van journalistiek en politiek.

Dat Garschagen knikkende knieën krijgt bij de gedachte het beter te moeten doen dan zij, stemt niet direct hoopvol. Het lijkt wel of hij niet begrijpt dat hij als buitenstaander in het VN-milieu de breuk met het beladen verleden zou moeten belichamen. Kennelijk spiegelt hij zich juist aan dat verleden.

Tijdens de kennismaking met de redactie zei Garschagen dat VN meer aandacht moest gaan besteden aan media en aan economie. Dat lijkt mij een meer eigentijdse dan originele inval. Over media schrijven er al zo veel (neem mij), en op economisch terrein wil hij blijkbaar de concurrentie aangaan met Elsevier, dat hierop al een enorme voorsprong heeft, met de nieuwe weekuitgave FEM/De Week en met Quote.

Toch kan het blad niet blijven zoals het is. Met een oplaag tussen de zestig- en negentigduizend exemplaren, afhankelijk van welke cijfers men gelooft, zit VN weliswaar nog niet in de gevarenzone, maar op termijn dreigen ouderdomskwalen het lezersbestand drastisch uit te dunnen. Om de belangstelling van die lezer moeten ook opinieweekbladen tegenwoordig concurreren met de overdaad aan radio- en tv-zenders en de nieuwe media. Van de landelijke dagbladen onderscheiden de weekbladen zich alleen nog door hun verschijningsfrequentie.

Interviews, lange reportages, nog meer interviews, boekbesprekingen, essays: er is geen genre dat niet door zowel de dag- als de weekbladen wordt beoefend. Net als de kranten hebben de weekbladen hun levensbeschouwelijke achtergrond laten verfletsen totdat ze het allemaal zo'n beetje met elkaar eens zijn. In elk nummer van VN staan zeker een paar goede stukken, maar de inhoud als geheel ademt een zekere onbestemdheid. Het doornemen van een paar nummers achter elkaar geeft mij de indruk van een ouderwets soort Panorama, maar dan voor doctorandussen: braaf, met veel mooie plaatjes en wetenswaardigs voor elck wat wils.

Het moet anders, maar hoe? Als Garschagen zijn belangstelling voor de geschiedenis van zijn blad niet beperkt tot de mythologie rond Ferdinandusse en Van Tijn, zal hij stuiten op de rebelsheid die vanaf het begin in 1940 als een rode draad door het bestaan van VN loopt. Het wordt tijd dat het blad die draad, nog stammend uit de era van Frans Hofker, Cees Troost, Henk van Randwijk en Mathieu Smedts (ook dat waren voorgangers van Oscar Garschagen) weer oppakt, en de horzel wordt in de flank van de paarse zelfgenoegzaamheid. Tot die traditie behoort al sinds 1946 het kritisch volgen van de Partij van de Arbeid.

Garschagen zou deze instelling kunnen koppelen aan het doen herleven van een andere ingedutte traditie, die van het uitzoekverhaal, de reconstructie. Daaraan bestaat een grote behoefte. Ik geef toe dat ik op het hoogtepunt van VN's onthulmanie, zo'n twintig jaar geleden, aan menige serie geen touw meer kon vastknopen, maar dat hoeft geen beletsel te zijn het nog eens opnieuw te proberen.

Ten strijde! Garschagens waarlijk illustere voorganger Cees Troost (1940-1941, toen hij door de Duitsers werd opgepakt) verordonneerde weliswaar 'We gaan niet schelden,' maar verder is alles mogelijk.

Het stemmenverlies van de PvdA in Amsterdam bij de jongste Kamerverkiezingen wijst op een groeiend onbehagen bij de smaak- en praatjesmakers over de tijdgeest. Geef hun een reden om weer heerlijk te huiveren van de oude leus: ''t Zijn weer tijden om Vrij Nederland te lezen'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden