Teleurstellende analyses van het fenomeen Rieu

Twee jaar geleden werd het groot aangekondigd: drie Maastrichtse wetenschappers doen onderzoek naar het succes van violist en dirigent André Rieu. Waarom slaat de walsende dandy mondiaal aan? Het project kreeg een half miljoen euro subsidie.

Nu is er het boek, met als uitgangspunt dat Rieu met zijn in feestkleding gestoken Johann Strauss Orkest een hedendaags fenomeen is, en tegelijkertijd voortkomt uit een traditie, die van de Stehgeiger naar het voorbeeld van Johann Strauss, maar dan met onmiskenbaar Limburgse invloeden (bourgondisch en carnavalesk).

Nestwarmte

Maaike Meijer, honorair hoogleraar genderstudies, ziet Rieu als toonbeeld van de 'beleveniscultuur'. Dat duizenden mensen samen met hem 'uit hun dak gaan', ziet ze als een beweging tegen de doorgeslagen individualisering. Mensen voelen zich geïsoleerd in hun individualiteit en zoeken toch 'nestwarmte'. Meijer gaat eraan voorbij dat die beleveniscultuur juist een onlosmakelijk onderdeel zou kunnen zijn van individualisering en secularisering, in plaats van een poging om die ontwikkeling terug te dringen.

Cultuurhistoricus Jac van den Boogard schetst de historische achtergronden, die van de wals en de Limburgse muziektraditie waarvan Rieu een product is. Cultuursocioloog Peter Peters heeft het interessantste inzicht: hij onthult hoe Rieu zijn muziek arrangeert. Het orkest speelt meestal vanuit een pianopartij in plaats van een uitgeschreven partituur, waarbij de melodie en baslijnen de nadruk krijgen. Deze praktijk lijkt op die van de oude muziek, voor de klassieke tijd, toen er ruimte bestond voor improvisatie en eigen invulling, in plaats van de exacte vertolking van de individuele expressie van de componist.

Teleurstellend

De rest van de analyses zijn van een teleurstellend niveau. De wetenschappers recyclen ideeën van twintig jaar oud. Ha, daar wordt Pierre Bourdieu weer opgerakeld met zijn theorie over cultureel kapitaal. En De barbaren van Alessandro Baricco viel ook te verwachten.

De erbarmelijke stijl voor lief genomen (een overdaad aan 'hevige ontroering', 'diep onder de indruk' zijn en het concert als 'feest'), valt er inhoudelijk meer aan te merken. Rieu wordt geduid als de 'vleesgeworden brug tussen hoge en lage cultuur', maar dit wordt niet goed beargumenteerd. Is hij niet gewoon een representant van lage cultuur? Het feit dat hij put uit (licht) klassiek repertoire maakt hem nog geen tussenfiguur. Een goede analyse van het publiek had hier veel op kunnen leveren.

Aanvullingen en verbeteringen: In de recensie van het boek 'Rieu - Maestro zonder grenzen' staat ten onrechte dat auteurs Peter Peters, Maaike Meijer en Jac van den Boogard een half miljoen euro subsidie ontvingen voor hun project. Er is geen subsidie ontvangen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden