Interview Sam de Jong

Telefoon uit Hollywood: of Sam de Jong een film wilde komen regisseren?

Beeld Marie Wanders

Sam de Jong (33) toonde zich een filmbelofte met zijn grotestadssprookje Prins. Dat vond 21st Century Fox ook, dus de studio haalde de Nederlandse regisseur naar Amerika.

Een film komt op allerlei momenten tot stand. Achter de schrijftafel, op de set en in de montageruimte. En soms, als je Sam de Jong bent, ook in de kapitale privévilla van de eigenaar van ’s werelds grootste porno-imperium.

‘We gaan naar de goeroe op de berg voor advies’, had z’n Amerikaanse producent gezegd. ‘Oké’, antwoordde de Nederlandse regisseur. Samen pakten ze het vliegtuig naar Miami, met de werkkopie van Goldie onder de arm. De montage van De Jongs eerste speelfilm voor een van de grote Hollywoodstudio’s nam inmiddels een klein jaar in beslag. Goede raad was welkom.

Daar, in de met Basquiats, Hirsts en Harings behangen villa, resideerde Harmony Korine. Het was niet diens eigen huis: zoveel verdien je niet als goeroe/cineast van de Amerikaanse undergroundcinema. Maar Korine, in de jaren negentig toonaangevend met films als Kids (scenario), Gummo en Julien Donkey-Boy, heeft zo z’n contacten. De eigenaar van de villa liet schalen krab aanrukken. Hoe die aardige gastheer z’n geld verdiende (onder meer met de pornowebsites Pornhub en MyPorn) hoorde De Jong pas later. De Nederlander was nerveus. Een nog onaffe film vertonen is nooit fijn. Een nog onaffe film vertonen aan een grootheid als Korine, dat is afzien.

In Goldie – vanaf 16 januari te zien in de Nederlandse bioscoop – aast een jonge Afro-Amerikaanse vrouw uit de achterstandswijk op een rolletje in een videoclip. Áls ze opvalt, in haar knalgele jas en dito bikini, wacht er misschien meer werk, of zelfs een doorbraak. Zo hoopt Goldie haar kleine zusjes te behoeden voor uithuisplaatsing, nu hun moeder is gearresteerd voor drugshandel.

Voorafgaand aan de opnames worstelde De Jong zich door een langdurige schrijfperiode in New York (vijftien scenarioversies), onderbroken door weken waarin hij in de daklozenopvang werkte en optrok met de cliënten, onder meer in Seattle. De regisseur wilde beslist werken met een amateuractrice, liefst iemand die zelf ooit (of nu nog) over straat zwierf. Een eerste beoogde kandidaat verdween plots, naar later bleek omdat ze zwanger was. De volgende, door zijn castingagent voorgestelde gegadigde – het ooit dakloze model Slick Woods – zei toe, en werd kort daarna megaberoemd toen ze nog vóór de draaiperiode werd opgemerkt door Kanye West en Rihanna. Even vreesde De Jong dat hij weer op zoek kon naar een vervanger, maar Woods maakte tijd vrij van de catwalk. Toen was er een hogerop geplaatst persoon van de studio, die meende dat Goldie een tandje of twee realistischer moest zijn. Dus zonder kleurige animatie, misschien zelfs zonder muziek? Dát nooit, dacht de Nederlander.

En daarom vlogen De Jong en z’n producent naar Miami. Daar floepte het licht aan na de privévoorstelling, en diagnosticeerde Korine: ‘Er moet geweld in. Iemand moet worden neergestoken, of doodgeschoten. Want nu heb je een tone poem. Nog geen film.’

De Jong viel even stil. ‘Oké, dacht ik. Een symfonisch gedicht. Dat mag zo zijn. Dat het gevaar en de dreiging in Goldie nét onder de oppervlakte blijft. Maar dan wíl ik ook een tone poem. Want ik wist één ding heel zeker: er moet géén geweld in Goldie. Zo’n expliciete scène zou al het andere overschaduwen. ’

‘Het is ambitieus, dat weet ik: maar ik hoop dat mensen die de film zien juist ánders gaan kijken naar iets dat je in heel veel uitingen van popcultuur terugziet, of het nu hiphop of rock is.’ Beeld Marie Wanders

Sam de Jong – bril, halflang haar, vrolijke muts – zit in een Amsterdams café, drinkt een alcoholvrij biertje. Alle waardering hoor voor Korine. ‘Maar ik dacht ook: nu de goeroe dit heeft gezegd, moet er vast geweld in van de studio...’

Hij lacht. ‘Is niet gebeurd.’

Het Amerikaanse avontuur begon toen 21st Century Fox hem benaderde. Wilde de Nederlandse regisseur een speelfilm komen maken onder de hoede van de studio? Budget: 2 miljoen dollar. Onderwerp: wat jij wilt, maar wel met jongeren. Ze hadden Prins gezien, daar bij Fox. De Jongs in kleur en sfeer boven het realisme uitgetilde impressie van een stadsjeugd in Amsterdam-Noord. Op de wereldpremière tijdens het festival van Berlijn in 2015 volgde een beperkte release in de Amerikaanse bioscoop – uniek voor een Nederlands speelfilmdebuut. Zoiets wilden ze ook wel, bij de Hollywoodstudio. ‘Ik wilde iets maken over jongeren met een instabiele thuissituatie, die zichzelf en hun gezin proberen te redden via de populaire cultuur. En dan ook putten uit het échte leven van de hoofdrolspeler – een soort samenwerking aangaan. Dat ik uit Amsterdam kom en juist geen deel uitmaak van haar wereld, vond Slick Woods interessant – ze voelde zich vrij haar levensverhaal te vertellen. Woods veranderde de film. Ze is extreem innemend. Ik was wel onder de indruk van haar hele verschijning. En ik schrok toen ze me vertelde over haar leven. Haar moeder ging de gevangenis in toen ze 6 was, veroordeeld wegens moord. Ze verloor een broer door wapengeweld – daarom heeft ze ‘A.K.’ op haar buik laten tatoeëren, het was het moordwapen. Ook leefde ze als tiener op straat. En ze was net bezig stappen te zetten in de popcultuur als model. Ik wist ook: oké, zij is Afro-Amerikaans, en als ik haar wereld wil verbeelden, moet ik haar niet vertellen wat ze moet doen. Ze moet míj onderwijzen over haar leven.’

Wat hem in de Verenigde Staten, waar Goldie al in première is gegaan op het Tribeca-filmfestival, vooralsnog niet werd aangerekend: dat hij zich als buitenstaander over een ‘zwart’ onderwerp buigt, leidde wel tot bezwaren in de Nederlandse Filmkrant. ‘Dat uit zich in de film ook in exotisme’, schrijft de recensent, ‘de camera die Woods nauwgezet bestudeert en keer op keer zwoel langs haar lichaam glijdt, alsof we nog nooit zoiets hebben gezien’.

De Jong las het nét voor hij het gesprek inging met de Volkskrant. ‘Best kut’, zo’n commentaar. En dat exotisme. Tja. Maakt het dan nog uit dat de cameraman een Afro-Amerikaan is, die z’n carrière begon met videoclips voor artiesten als Kendrick Lamar en Pharoahe Monch? En dat die geseksualiseerde videoclipachtige scènes in de film niet loos zijn, maar reflecteren op een bestaande beeldcultuur? ‘Het is ambitieus, dat weet ik: maar ik hoop dat mensen die de film zien juist ánders gaan kijken naar iets dat je in heel veel uitingen van popcultuur terugziet, of het nu hiphop of rock is. Meisjes die geobjectificeerd in beeld staan, op het niveau van een auto of motor. Goldie is een poging het gezicht van die meisjes te laten zien.’

Op de set van Goldie vormde zich een andere, niet-traditionele machtsverhouding, waarbij de regisseur niet per se bovenaan stond. Beeld Marie Wanders

En ja: hij ís die bevoorrechte buitenstaander, opgegroeid in Durgerdam. Hij is ook iemand die zichzelf voortdurend bevraagt. De Jong was de enige niet-Amerikaan van de crew. ‘Rosie Perez (actrice uit Spike Lee’s Do the Right Thing) was als een mentor voor me, elke dag stond ze naast me op de set. Zij kent die buurten waar we filmden, in The Bronx. Rosie en Slick gaven aan of iets klopte, of het niet aanstootgevend was. Ook in de scriptfase werd alles doorgesproken. Heel leerzaam, en soms ook ingewikkeld.’

Er vormde zich een andere, niet-traditionele machtsverhouding, waarbij de regisseur niet per se bovenaan stond. ‘Maar op een andere manier had ík Goldie niet kunnen of willen draaien.’

Het maakt zijn tweede film wellicht iets minder eigen dan Prins, meent de filmmaker. ‘Als ik hier een gekke dialoog schrijf, kan ik uitleggen: ja, maar het is grappig dát iemand het zo zegt. Daar hoorde ik op de set: zo praten ze hier niet, dat kun je niet doen.’

Zo werd Goldie gaandeweg toch naturalistischer dan gepland. In een eerdere scriptversie ontplofte het hoofdpersonage aan het slot in een gouden wolk. De Jong werd gewaarschuwd: je mag Slick/Goldie’s traumatische jeugd niet trivialiseren met vormkeuzen. ‘Snapte ik ook wel. Snapte ik echt. Terwijl ik nu denk: Goldie die ontploft in een gouden wolk. Het had wél gekund.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden