'Telecom is iets anders dan duivenhok'

De Opta heeft een turbulent jaar achter de rug. De toezichthouder nam sneller besluiten en ruziede met Brussel. De Opta is van zijn keurslijf bevrijd, stelt juriste Annetje Ottow....

Wat is er met de Opta aan de hand? Jarenlang leek de organisatie, door de overheid aangesteld als waakhond voor de post- en telecommarkt, op een oude locomotief op een doodlopend spoor. De Opta produceerde veel stoom, maar kwam geen meter vooruit.

Vorig jaar kreeg de onafhankelijke toezichthouder opeens meer weg van een TGV. De Opta nam in sneltreinvaart een reeks besluiten, bedoeld om de telefoniemarkt open te breken. KPN, voormalige monopolist, kreeg een recordboete van 17 miljoen euro opgelegd voor verboden zakelijke kortingen.

Geldstraffen waren er ook voor bedrijven die ongevraagd reclame per e-mail verstuurden. Prompt daalde de overlast door spam vanuit Nederland naar praktisch nul.

Zo veel daadkracht spreidde de Opta ten toon, dat de Europese Commissie aan de rem besloot te trekken. Van Brussel mag de toezichthouder zich pas volgend jaar bemoeien met de - in zijn ogen - te hoge kabeltarieven. Terwijl de Tweede Kamer vond dat de Opta niet hard genoeg ingreep en de collegevoorzitter Chris Fonteijn op het matje riep - een primeur.

De toezichthouder heeft zijn keurslijf afgeworpen, concludeert Annetje Ottow (40) in een proefschrift, waarmee de advocate vandaag in Amsterdam tot doctor promoveert. Ottow onderzocht hoe effectief het toezicht op de telecomsector is. Sinds 1 april geeft ze als geassocieerd lid drie dagen in de week juridische adviezen aan de Opta.

De herziening van de telecomwet in 2004 heeft veel goeds gebracht, zegt Ottow. 'Daarvoor was het een rotzooi. De wet, en dus ook de Opta, liep achter de technologische ontwikkelingen aan.'

Om maar eens wat te noemen: toen acht jaar geleden de eerste telecomwet werd opgesteld, werd het internet genegeerd. Toen kort daarna telecombedrijven elkaar begonnen te concurreren met deze noviteit en de marktbewaker wilde ingrijpen, floot de rechter hem terug. Ottow: 'De rechter zei: dit is geen telefonie. Hier heb je als Opta niks over te zeggen.'

De nieuwe wet bracht daar verandering in. Ook op andere terreinen kwam er meer armslag. Minister Laurens Jan Brinkhorst haalde de bezem door de bezwaar- en beroepsprocedures. Ottow: 'Soms kon een kwestie zich wel drie jaar lang voortslepen. Tegen de tijd dat er een beslissing viel, kwam die als mosterd na de maaltijd. De markt was al lang weer verder.'

Tijdrekken behoort tot het verleden: bij belangrijke besluiten van de Opta kunnen partijen nu meteen naar het College van Beroep voor het Bedrijfsleven stappen - ooit het derde loket waar klagers konden aankloppen.

Ottow roemt dit als een radicale en waanzinnige verandering. 'Het is heel uitzonderlijk dat dit in het bestuursrecht gebeurt. Het ministerie van Justitie moest er dan ook niks van hebben, maar Economische Zaken heeft dit er doorgedrukt.'

Het is een probleem waarmee meer toezichthouders kampen. 'In Nederland stellen we eerst tot in detail alle spelregels op. En die moeten dan ook meteen voor álle terreinen gelden: voor het milieu, voor de energiesector, maar ook voor een burenruzie om een duivenhok. Terwijl je als wetgever moet kijken waaraan de toezichthouder en de markt behoefte aan hebben.'

Niet iedereen is gelukkig met de status aparte voor de Opta. In de politiek gaan stemmen op om het toezicht weer aan banden te leggen. Ottow: 'Ik begrijp uit de wandelgangen dat sommigen toch weer naar uniforme regels willen. Dat zou een gigantische stap achteruit zijn.'

Het is het lot van een onafhankelijk toezichthouder, denkt de promovenda. 'Ben je te streng, dan krijg je iedereen over je heen. Doe je niks, dan noemen ze je weer te laks.' Ze durft dan ook niet te voorspellen wanneer de laatste jurist bij de Opta het licht definitief uitdoet. 'Daar doe ik geen uitspraken over. Dat ligt héél gevoelig.'

Als advocaat gespecialiseerd in mededinging stond ze de afgelopen jaren bij de rechter tegenover toezichthouders als de Opta. Hoe is het om aan de andere zijde te staan? 'Heel anders. Je moet hier rekening houden met meerdere belangen. Als advocaat schiet je op alles wat je klant in de weg staat.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden