Nieuws veiling

Tekeningen geveild door (vermoedelijk) prinses Christina leveren 9,6 miljoen euro op - schets Rubens voor 7,2 miljoen euro naar onbekende koper

Dertien oude tekeningen die woensdag in New York zijn geveild, waarschijnlijk door prinses Christina, hebben 9,6 miljoen euro opgebracht inclusief commissie voor veilinghuis Sotheby’s. Het topstuk, een krijttekening van de hand van Peter Paul Rubens (1577-1640), ging weg voor bijna 7,2 miljoen euro (6,1 miljoen euro zonder commissie). Dat is veel meer dan de vooraf door het veilinghuis geschatte maximumwaarde van 3,1 miljoen euro.

De schets van Rubens wordt geveild. Beeld AFP

Onbekend is wie de koper van deze schets is. Op de verkoop van de tekening is veel kritiek geuit, omdat de kans groot is dat deze naar het buitenland verdwijnt. Veel experts uit de museumwereld vinden dat de voorstudie van Rubens beroemde schilderij De kruisoprichting, dat in de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal in Antwerpen hangt, voor de veiling aan musea in Nederland had moeten worden aangeboden. Premier Rutte stelde dat het om een ‘privékwestie’ gaat en dat het de eigenaar vrij staat de werken te verkopen.

Woensdagavond werd duidelijk dat Nederland nog heeft meegeboden in een poging de Rubens-tekening voor ons land te behouden. Het ging om een gezamenlijk initiatief van Museum Boijmans Van Beuningen, dat de grootste Rubens-collectie in Nederland beheert, het Mondriaanfonds en de Vereniging Rembrandt. Het Mondriaanfonds mocht 992 duizend euro inzetten uit het Nationaal Aankoopfonds, de pot geld bij het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap die onder meer kan worden gebruikt voor museale aankopen van nationaal belang.

Volgens Fusien Bijl de Vroe-Verloop, directeur van de Vereniging Rembrandt, was er door de drie partijen in totaal ‘iets meer’ bijeengebracht dan de door Sotheby’s vooraf geschatte maximumopbrengst van 3,1 miljoen euro. Dat bleek evenwel lang niet genoeg om de voorstudie te kunnen kopen. ‘Zo is het spel’, zegt zij. ‘Maar het voelt goed dat we het hebben geprobeerd.’

Al aan het begin van de veiling van de dertien ‘koninklijke’ kavels werd duidelijk dat de werken gewild waren. Het eerste kavel, een tekening naar een verdwenen meesterwerk van Leonardo da Vinci door een onbekende maker uit de 16de eeuw, zou volgens Sotheby’s 22.000 tot 31.000 euro opbrengen. Het werd afgehamerd op bijna 700.000 euro (inclusief commissie). Een tekening die wordt toegeschreven aan Agostino Carracci (1557-1602), geschatte opbrengst 30.000 tot 40.000 euro, ging weg voor ruim 1,2 miljoen euro (inclusief commissie). Een van de dertien tekeningen bleef onverkocht doordat de geschatte minimumopbrengst, 2.600 euro, niet werd gehaald.

De schets van Rubens die voor netto 6,2 miljoen euro geveild is. Beeld .

Koning Willem II 

De dertien tekeningen behoorden tot de nalatenschap van de in 2004 overleden prinses Juliana, evenals elf kavels met vooral porselein die twee weken geleden bij Sotheby’s voor in totaal 38 duizend euro (inclusief commissie) werden geveild, vermoedelijk ook door prinses Christina. De tekeningen waren in het bezit van koning Willem II (1792-1849), die een groot kunstliefhebber en -verzamelaar was.

Hij had een uitgebreide collectie van tekeningen. Een deel daarvan bemachtigde hij in 1838, toen hij nog kroonprins was, bij een Britse kunsthandelaar die de nalatenschap van de acht jaar eerder overleden schilder Sir Thomas Lawrence verkocht. Lawrence, een vooraanstaande figuur in de Engelse kunsthistorie, had een enorme collectie met onder meer werk van Leonardo da Vinci en Michelangelo.

Toen Willem II in 1849 onverwacht overleed, bleek hij grote schulden te hebben, naar schatting zo’n 4,5 miljoen gulden. Daarop werd zijn kunstbezit geveild. Talloze waardevolle stukken verdwenen voorgoed naar het buitenland. De dertien tekeningen die nu te koop zijn aangeboden, werden destijds op de veiling niet verkocht of zijn mogelijk speciaal vooraf uitgezocht door zijn kinderen.

Gevoelig verlies

De veiling van de kunstcollectie van Willem II wordt nog steeds als een gevoelig verlies in Nederland beschouwd. In 2014 maakte het Dordrechts Museum een tentoonstelling over deze verzameling, die een recordaantal van 110.000 bezoekers trok. De collectie van de ‘kunstkoning’ werd in zijn tijd als een privézaak gezien. Na diens dood maakte de Nederlandse regering daar geen aanspraak op (zij deed ook niets om de dreigende verkoop te voorkomen).

De tekeningen die woensdag ter veiling werden aangeboden, zijn ook met privégeld betaald, vermoedt Bernard Woelderink, voormalig directeur van het Koninklijk Huisarchief. Hij schreef een boek over de geschiedenis van de Thesaurie van het huis Oranje-Nassau, de instelling die de financiën beheerde. De aankoop gebeurde voor de troonsbestijging van Willem. Hij had toen volgens Woelderink nog geen toelage van de staat. Bovendien wijst de oud-directeur erop dat de tekeningen toentertijd nog tegen relatief bescheiden bedragen konden worden gekocht.

Schetsen, niet van potlood op papier maar van olieverf op doek. V-vlogger Lisa Koetsenruijter nam een kijkje bij Pure Rubens in museum Boijmans van Beuningen. Eigenlijk zijn deze voorproefjes van de barokke meester de enige werken die helemaal van zijn hand zijn: de ‘echte’ schilderijen zijn grotendeels door assistenten geschilderd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.