BoekrecensieKunstenaarsportretten

Tekenaar Willem zet de kunstwereld grandioos te kakken ★★★★☆

In zijn nieuwe boek zet politiek tekenaar Bernhard ‘Willem’ Holtrop de kunstwereld grandioos te kakken. Slechts een enkele beroemdheid komt er goed van af.

Willem neemt Pablo Picasso op de korrel.Beeld Willem

Picasso was een pedofiel, Le Corbusier een fascist (maar geen nazi), Christo is een geldwolf, Sophie Calle een schaamteloze opportunist en alle Cobra-leden zopen. Als je de kunstgeschiedenis bekijkt door de ogen van politiek tekenaar Bernard Holtrop alias Willem (1941), ontwaar je achter het keurige front van de canon een beestenbende van zuipende, pijpende en graaiende narcisten. Deze week verschijnt zijn boek De nieuwe avonturen van de kunst, waarin hij 160 kunstenaars op de korrel neemt, van de impressionisten tot Banksy en alles daartussenin. Er komt maar één stripmaker aan bod en dat is de Brusselse collaborateur Hergé, die in het kuifje van Kuifje de Hitlergroet heeft verstopt. Aldus vileine Willem.

De internationale stripwereld is de afgelopen jaren bedolven onder de getekende kunstenaarsbiografieën, waarbij Vincent van Gogh zonder twijfel het vaakst lijdend voorwerp is geweest, met een goede tweede plaats voor Édouard Manet. Er zitten veel gemakzuchtige levensbeschrijvingen tussen, maar Andy van Typex steekt er bijvoorbeeld met kop en schouders bovenuit, hoewel ook de avonturen van Warhol inmiddels meerdere malen zijn verstript. Een van de verdiensten van Willems serie kunstenaarsportretten is dat hij veel aandacht schenkt aan minder bekende mensen, onder wie de Argentijnse schilder Roberto Platé, de lettrist Gil J. Wolman, de futurist Fedele Azari en Nelly van Doesburg, de vrouw van Theo, die als avant-gardistische danseres en pianist een eigen rol vervulde in de geschiedenis van De Stijl.

Willem over de Argentijnse schilder Roberto Platé.Beeld Willem

De machtigen ontmaskeren en de groten kleineren, dat is wat Willem graag doet als cartoonist van de linkse krant Libération, van de satirische tijdschriften Hara-Kiri en Charlie Hebdo, en voor Nederlandse lezers, van HP/De Tijd. In bundels als Éliminations en Dégueulasse tekende hij krantenfoto’s na van dictators en hun protserige medailles, en van de slachtoffers die ze maakten. Ook de kunsthistorische blik van Willem zit vol achterdocht, en eigenlijk zijn er maar weinig beroemde artiesten die de dans ontspringen. Keith Moon, de jonggestorven drummer van The Who, wordt gespaard. Willem kiest partij voor de Russische protestmeisjes van Pussy Riot, maar maakt van de gelegenheid gebruik om Poetin weg te zetten als een geile sadist. Een vriendelijke behandeling krijgen ook de Comedian Harmonists, een populaire Duitse zanggroep uit de jaren dertig van de vorige eeuw die voor een deel bestond uit Joodse muzikanten. De nazi’s wilden hen graag in elkaar slaan, maar moesten eerst weten wie precies de Joden waren, dus Willem brengt een ‘inhaalcursus rassenleer’ in beeld, waarbij een drankneus, een Joodse neus en een bolsjewistische neus op het schoolbord zijn getekend: wie van de drie moet weg?

De nazi’s willen de Comedian Harmonists in elkaar slaan.Beeld Willem

Ook aan trendvoorspeller Lidewij Edelkoort is een strippagina gewijd. Zij verklaart zelfverzekerd: ‘Komende winter kleedt u zich het liefst in lapis lazuli.’ Tegenover haar staat echter een naakt publiek dat graag wil weten wat het die avond aan moet. Edelkoort: ‘Ik doe helaas geen kortetermijnvoorspellingen.’ Alle kunstenaarsportretten in Willems boek hebben een steunkleur gekregen, en voor straf is de pagina van kleurengoeroe Edelkoort uitgevoerd in diarreebruin.

Willem heeft de pagina van kleurengoeroe Edelkoort uitgevoerd in diarreebruin.Beeld Willem

De nieuwe avonturen van de kunst besluit met een index waarin de kunstenaars die eerder te kakken werden gezet, een keurige en kunsthistorisch verantwoorde vermelding krijgen. Zo keurig dat je je afvraagt of Willem die index zelf heeft samengesteld. ‘Hergé (1907-1983). Echte naam: Georges Remi. Deze Belgische striptekenaar dankt zijn faam aan de personages Kuifje en Bobbie.’ Geen woord over heulen met de vijand.

Beeld Willem
Beeld Concerto Books

Willem: De nieuwe avonturen van de kunst

Concerto Books; € 24,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden